Rak wątroby

Na raka wątroby umiera w Polsce rocznie ok. 2,5 tys. osób (głównie mężczyzn). Większość zmian rozwija się w wyniku wcześniej przebytych chorób (głównie WZW B i C) i powstałej na tym podłożu marskości. Okres pomiędzy zarażeniem wirusem a powstaniem choroby wynosi 30-50 lat, rak wątroby występuje głównie u osób po 50. roku życia. Większość guzów wątroby to przerzuty innych nowotworów. Najczęstszym nowotworem pierwotnym wątroby (ok. 85% przypadków) jest rak wątrobowokomórkowy. Pozostały odsetek to rak wywodzący się z dróg żółciowych.

Czynniki ryzyka

  • Marskość wątroby.
  • Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B lub C.
  • Nadmierne spożycie alkoholu.
  • Spożywanie aflatoksyn zawartych w pleśni.
  • Hemochromatoza i inne choroby metaboliczne – marskość wywołana przez hemochromatozę zwiększa ryzyko powstania nowotworu ponad 200 razy. Inne choroby metaboliczne jak niedobór alfa1-antytrypsyny, wrodzona tyrozynemia, choroba Wilsona i porfirie są wiązane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia wątrobiaka.
  • Stosowanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych.

Profilaktyka

Profilaktyka zachorowań na raka wątroby obejmuje:

- umiarkowane spożywanie alkoholu;

- zapobieganie zarażeniu wirusem WZW;

- stosowanie niehormonalnych metod antykoncepcyjnych;

- bezwzględne wyrzucanie całych produktów spleśniałych (odkrojenie fragmentu zarośniętego grzybem nie zapobiega spożywaniu aflatoksyn, ponieważ są one wydzielane do podłoża, a niewidzialne gołym okiem strzępki grzybni przerastają cały produkt).

Badania przesiewowe

W krajach o zwiększonym występowaniu tego nowotworu zaleca się badania przesiewowe polegające na wykonywaniu USG jamy brzusznej co 3-6 miesięcy oraz oznaczeniu a-fetoproteiny (AFP) – białka występującego u chorych na raka przewodu pokarmowego. W Polsce badania przesiewowe nie są przeprowadzane.

Objawy

W okresie początkowym choroba może przebiegać bez objawów. Często jej symptomy maskuje wcześniej rozpoznana marskość lub przewlekłe zapalenie.

Jeśli objawy występują, najczęściej są to:

  • brak apetytu;
  • bóle w prawym podżebrzu;
  • uczucie ciężkości;
  • utrata masy ciała;
  • gorączka;
  • żółtaczka;
  • wodobrzusze;
  • pojawienie się pajączkowatych rozszerzeń naczyń na skórze górnej części ciała.

Diagnostyka

Rozpoznanie choroby następuje najczęściej za późno, gdy guz jest zaawansowany, a szanse chorego na korzyści z terapii są już niewielkie. Rozpoznanie ustala się na podstawie podwyższonego stężenia białka AFP (obserwowanego u 75-95% chorych) i des-gamma-karboksy-protrombiny DCP (u 50-80% chorych) oraz obecności guza w badaniu ultrasonograficznym (USG), tomografem komputerowym (TK), rezonansem magnetycznym (MRU) lub arteriografią. Marskość wątroby utrudnia rozpoznanie raka za pomocą tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego. Badaniem definitywnie rozstrzygającym o charakterze guza jest ocena mikroskopowa komórek pobranych w drodze biopsji (pod kontrolą USG lub tomografii komputerowej) bądź uzyskanych podczas zabiegu operacyjnego. Dodatkowo powinno być wykonane badanie radiologiczne klatki piersiowej w celu wykrycia zmian przerzutowych w płucach.

Leczenie

Metoda leczenia zależy od zaawansowania choroby. Radykalne leczenie, możliwe w 30% przypadków i dające najlepsze wyniki, polega na usunięciu guza i 1 cm marginesu zdrowej tkanki. Najlepsze wyniki operacja przynosi u chorych z guzami wątroby do 5 cm.

Przed operacją konieczne jest ustalenie wydolności narządu, zwłaszcza gdy nowotwór rozwinął się na podłożu marskości. Lekarz może odstąpić od zabiegu, o ile stwierdzi, że uniemożliwia go niewydolność wątroby. W takim przypadku pozostaje możliwość przeszczepu, jednak chory musi spełniać pewne kryteria (określające m.in. wielkość i stopień zaawansowania guza oraz brak przerzutów).

W przypadku nowotworu nieoperacyjnego stosuje się chemioterapię systemową lub lokoregionalną, polegająca na podawaniu leków cytostatycznych bezpośrednio do układu tętniczego wątroby.

Radioterapia nie jest stosowana ze względu na to, że dawka promieniowania stosowanego w zwalczaniu nowotworów układu pokarmowego dwukrotnie przewyższa maksymalną dawkę tolerowaną przez wątrobę.

Spośród metod paliatywnych stosowanych w leczeniu nieoperacyjnych guzów stosuje się przezskórną alkoholizację guzów, czyli wstrzykiwanie 100% alkoholu bezpośrednio do guza.  Obecnie prowadzi się badania nad zastosowaniem w leczeniu krioterapii i fal ultradźwiękowych.