Bolesna prawda

Z bólem głowy czy brzucha w większości przypadków można sobie  poradzić samemu. Ale nie zawsze. Trzeba  wiedzieć, kiedy pomoc ze strony lekarza jest koniecznością.

1. BÓL GŁOWY

Gdy ból głowy towarzyszy chorobom, np. przeziębieniu albo zapaleniu zatok, nazywamy go wtórnym.

Do tego rodzaju zaliczyć można także bóle w przebiegu poważnych chorób, m.in. udaru mózgu, tętniaka. Pierwotny ból natomiast, głównie napięciowy bądź migrenowy, jest chorobą sam w sobie. Napięciowe bóle głowy pojawiają się pod wpływem stresu, zmęczenia albo gdy długo trzyma się głowę w jednej pozycji. Występują zwykle po obu stronach głowy i trwają od 30 minut do tygodnia. Są tępe i ściskające jak „opaska na głowie”.

W przeciwieństwie do nich, migrena zaczyna się ostro i trwa do 72 godzin. Ból jest zwykle jednostronny i pulsujący. Towarzyszą mu nudności, wymioty. Charakterystyczna jest nadwrażliwość na światło i dźwięk.

Pierwotnych i wtórnych bólów głowy jest jednak znacznie więcej, a diagnoza należy zawsze do lekarza.

Kiedy wezwać pogotowie, kiedy pójść do lekarza (dorośli)*

Pogotowie wzywamy, jeśli:

  • ból głowy jest gwałtowny (głowa „eksploduje”) lub kiedy jest to „najgorszy ból głowy, jaki kiedykolwiek wystąpił”;
  • ból zwiększa się w ciągu 24 godzin;
  • ból pojawił się po urazie głowy;
  • bólowi towarzyszy niewyraźna mowa, problemy z widzeniem, kłopoty z poruszaniem nogą lub ręką, zaburzenia równowagi, utrata pamięci (podejrzenie udaru mózgu, pęknięcia tętniaka);
  • towarzyszy mu gorączka, sztywność karku, nudności i wymioty (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych);
  • mamy powyżej 50 lat i dopiero teraz pojawił się ból głowy, a dodatkowo łączy się z upośledzeniem widzenia oraz bólem w trakcie żucia (zapalenie tętnicy skroniowej);
  • silny ból jest umiejscowiony w pobliżu zaczerwienionego oka (napad ostrej jaskry).

Powinniśmy się pokazać lekarzowi rodzinnemu z każdym bólem głowy, który:

  • trwa dłużej niż kilka dni;
  • budzi nas ze snu; pogarsza się nad ranem;
  • zmienił swój charakter (kiedyś był inny niż obecnie);
  • zawsze wtedy, kiedy występuje często bez widocznej przyczyny.

2. BÓL W KLATCE PIERSIOWEJ

Kojarzony jest przede wszystkim z chorobą wieńcową i zawałem serca, lecz większość przyczyn jest tak naprawdę łagodna i niezwiązana z mięśniem sercowym. Wszystko, co znajduje się w klatce piersiowej, może wywoływać ból, łącznie z jej ścianą, czyli mięśniami i żebrami. Co dziwne, w tym miejscu można odczuwać również ból z narządów znajdujących się w pewnej odległości, np. w przebiegu kamicy żółciowej lub chorobach trzustki.

Typowy ból w chorobie wieńcowej określa się mianem dusznicy bolesnej. Ma on charakter duszący, ściskający lub gniotący. Często promieniuje do żuchwy, lewego ramienia, barku, szyi lub okolicy między łopatkami. Mogą towarzyszyć mu duszności, poty, zawroty głowy i nudności. Dusznicę  wywołuje wysiłek fizyczny lub stres, a ból ustępuje zwykle po kilku minutach spoczynku lub po zażyciu nitrogliceryny. Bardzo podobny, tylko silniejszy, jest ból w zawale serca. Nie przechodzi w spoczynku, nie łagodzą go leki i trwa dłużej niż „zwykła” dusznica.

Równie poważne jak zawał jest rozwarstwienie aorty, przebiegające z nagłym, rozdzierającym bólem w klatce piersiowej lub w plecach. Inną przyczyną bólu może być zapalenie osierdzia – worka obejmującego serce. Ból jest ostry i kłujący. W wielu wypadkach towarzyszy mu gorączka, a także znaczne osłabienie.

Częściej jednak mamy do czynienia z przyczynami pozasercowymi. Ból w nadwyrężeniu mięśni międzyżebrowych pojawia się przy uniesieniu ramion lub skręcie tułowia. Jest ostry i zlokalizowany podobnie jak ból w uszkodzeniu (np. złamaniu) żeber. Nie sprawia kłopotu dokładne jego wskazanie. Ból o charakterze zgagi świadczyć może o refluksie żołądkowo-przełykowym, a ostry ból pogarszający się na wdechu lub przy kaszlu wskazuje na zapalenie opłucnej. Przyczyn bólu w klatce piersiowej jest oczywiście jeszcze więcej. Dokładna diagnostyka należy do lekarza.

Kiedy wezwać pogotowie, kiedy pójść do lekarza (dorośli)*

Pogotowie wzywamy, jeśli:

  • wiemy już, że chorujemy na chorobę wieńcową i „zwykły” ból nagle pogarsza się, jest wywoływany przez mniejszy niż zwykle wysiłek lub trwa dłużej niż zwykle; do tej kategorii należy też każda dusznica występująca w spoczynku;
  • ból jest nagły, miażdżący, zgniatający, ściskający lub nagle występuje uczucie ucisku w klatce piersiowej;
  • ból za mostkiem promieniuje do żuchwy, lewego ramienia lub okolicy pomiędzy łopatkami;
  • bólowi towarzyszą nudności, zawroty głowy, poty, uczucie bardzo szybkiego bicia serca i duszność;
  • nagłemu, ostremu bólowi w klatce towarzyszy duszność, szczególnie po długiej podróży, długim leżeniu w łóżku bądź też długotrwałym braku ruchu z innych przyczyn (zatorowość płucna).

Do lekarza trzeba się udać z każdym bólem w klatce, który trwa dłużej niż 3 dni lub któremu towarzyszy gorączka bądź kaszel z żółto-zieloną plwociną (podejrzenie zapalenia płuc).

3. BÓL BRZUCHA

Na szczęście bóle brzucha wynikają przeważnie z ogólnego przejedzenia. Drugą częstą przyczyną są wirusowe i bakteryjne zapalenia żołądka i jelit. Poważne przyczyny występują znacznie rzadziej.

Prawdopodobne przyczyny bólu brzucha można wychwycić na podstawie jego lokalizacji (np. ból w nadbrzuszu, w podbrzuszu, itp.). Należy jednak pamiętać, żeby nie oceniać go po stopniu nasilenia: bardzo silny ból może występować w „łagodnych” przyczynach, a rak jelita grubego na początku może nie boleć. Warto również zapamiętać, że bólem brzucha (szczególnie nadbrzusza) może objawiać się zawał serca i zapalenie płuc.

W środkowej górnej części brzucha, czyli w nadbrzuszu, przede wszystkim boleć może żołądek (wrzód), choć może to także wskazywać na problemy z trzustką lub pęcherzykiem żółciowym.

Pod żebrami z prawej strony rozciąga się królestwo pęcherzyka (zapalenie, kamica), czasami jednak boli w tym miejscu trzustka (zapalenie), jelito grube lub dwunastnica (wrzód).

Pod lewymi żebrami ból znacznie rzadziej się pojawia, ale jeśli już wystąpi, wskazuje wtedy na problemy z żołądkiem (wrzód), jelitem grubym, śledzioną albo trzustką.
Ból w okolicach pępka często pojawia się np. w zapaleniu jelit. Tutaj jednak ma początek również ból wynikający z zapalenia wyrostka.

Bolesne dolegliwości w podbrzuszu wskazują najczęściej na choroby jelita grubego, zakażenie dróg moczowych, kamicę moczową bądź zapalenie narządów miednicy.
W dolnej części brzucha, po prawej stronie boli przede wszystkim wyrostek (w późniejszym stadium), a po lewej – jelito grube (np. zapalenie uchyłków).
Dokładna diagnostyka należy jednak do lekarza – jeśli stan wydaje się poważny, zawsze szukajmy specjalistycznej pomocy.

Kiedy wezwać pogotowie, kiedy pójść do lekarza (dorośli)*

Pogotowie wzywamy, jeśli:

  • wystąpił nagły, ostry ból brzucha;
  • boli nas brzuch, jest bardzo twardy i wrażliwy na dotyk (podejrzenie zapalenia otrzewnej);
  • boli również klatka piersiowa, szyja lub bark (podejrzenie zawału serca);
  • bólowi towarzyszą wymioty krwią lub krew pojawia się w stolcu (może mieć kolor smoły);
  • boli nas brzuch i jednocześnie nie można oddać stolca, szczególnie jeśli brzuch jest wzdęty i występują wymioty (podejrzenie niedrożności jelit).

Do lekarza rodzinnego trzeba się zgłosić, jeśli:

  • dyskomfort brzuszny trwa dłużej niż tydzień;
  • biegunka trwa dłużej niż 5 dni;
  • wzdęcia utrzymują się dłużej niż 2 dni;
  • ból występuje w trakcie ciąży;
  • bólowi towarzyszy gorączka powyżej 37,8oC;
  • występuje uczucie pieczenia przy oddawaniu moczu (i gdy robimy to bardzo często);
  • boli między łopatkami i występują nudności;
  • bólowi towarzyszy słaby apetyt i/lub niewytłumaczalna utrata wagi.

* Informacje na podstawie danych Narodowych Instytutów Zdrowia w Stanach Zjednoczonych; zalecenia te dotyczą przede wszystkim dorosłych, u dzieci wskazania mogą się różnić i występować dodatkowe objawy ostrzegawcze!