Od redakcji

Przez wiele lat nikt o nim nie słyszał. No może z wyjątkiem nielicznej grupy pacjentów z tak zwaną chorobą trzewną. Potem został nagle okrzyknięty wrogiem numer jeden naszego zdrowia, winnym zaburzeń trawienia, alergii, słabej odporności i coraz powszechniejszej otyłości. Dziś słychać pierwsze głosy, że sam w sobie wcale nie jest taki straszny, tylko po prostu jest go w naszym życiu za dużo. Mowa oczywiście o glutenie, białku obecnym w większości zbóż, ale także w wielu produktach, które kupujemy codziennie. I rzeczywiście jemy go znacznie więcej niż kiedyś, co nie każdemu wychodzi na zdrowie. A więc jak jest naprawdę? Biorąc pod uwagę, że każdy z nas jest inny, przygotowaliśmy weekendowy test  (s. 12). Proste, smaczne i bezglutenowe menu, opracowane przez naszego dietetyka, pomoże Wam sprawdzić, czy to właśnie gluten negatywnie wpływa na samopoczucie. Jeśli po dwóch dniach poczujecie się lepiej, lżej, a energii przybędzie, to może warto kontynuować nasz bezglutenowy program. Na początek wystarczy urlop od pszennych bułek, ciast i gotowych wędlin. Zamiast nich polecamy prawdziwe skarby pełni lata, czyli pomidory (s. 54). Na ciepło lub na zimno, z dodatkami lub bez, zawsze pełne najbardziej wartościowych składników odżywczych – tym niezastąpionego likopenu, który chroni przed wieloma groźnymi chorobami. Dojrzewające w słońcu pomidory mają go najwięcej. Biegnijmy więc na targ, a po udanych zakupach zapraszamy do lektury naszego magazynu. 

Joanna Zielewska

 

Redaktor naczelna.

Superlinia numer 08/2014 już w kioskach !

Magazyn Superlinia
Sierpień nr 08/2014
 


Kalkulator BMI

(kilogramy)
(centymetry)

Choroby gruczołów potowych

  • Choroby gruczołów potowych- Ilustracja 1
    rys. Shutterstcok
Kliknij ilustrację, aby ją powiększyć
Nadmierne pocenie się, zmiany w składzie potu, stany zapalne to najczęściej występujące schorzenia gruczołów potowych. Gruczoły potowe należą do tzw. przydatków skóry. Są rozmieszczone prawie na całej skórze człowieka (wyjątkiem jest żołądź i wewnętrzna powierzchnia napletka). Najwięcej gruczołów potowych znajduje się na wewnętrznej powierzchni dłoni i stóp.

Nadmierne pocenie się, zmiany w składzie potu, stany zapalne to najczęściej występujące schorzenia gruczołów potowych.

Gruczoły potowe należą do tzw. przydatków skóry. Są rozmieszczone prawie na całej skórze człowieka (wyjątkiem jest żołądź i wewnętrzna powierzchnia napletka). Najwięcej gruczołów potowych znajduje się na wewnętrznej powierzchni dłoni i stóp.

Ekrynowe i apokrynowe

Wśród gruczołów potowych wyróżnia się gruczoły ekrynowe - rozmieszczone na całej skórze, i apokrynowe - związane z mieszkami włosowymi, występujące w okolicy pach, pachwin, narządów płciowych, odbytu, brodawek sutkowych i powiek.

Te dwa typy różnią się m.in. mechanizmem wydzielania potu. Gruczoły potowe zbudowane są z części wydzielniczej, wyprowadzającej i ujścia. W gruczołach ekrynowych wydzielanie potu odbywa się ze zniszczeniem komórek części wydzielniczej, a w gruczołach apokrynowych komórki wydzielnicze w przebiegu uwalniania potu nie ulegają całkowitemu zniszczeniu. Ujścia gruczołów ekrynowych znajdują się na powierzchni naskórka, apokrynowych zaś w kanale włosowym lub naskórku. Czynność gruczołów apokrynowych rozpoczyna się dopiero w okresie pokwitania.

Gruczoły ekrynowe odgrywają rolę w regulacji cieplnej. Pocenie nasila się wtedy, gdy temperatura otoczenia wzrasta powyżej 31oC albo w przypadku przegrzania organizmu. Ma na to wpływ także układ nerwowy. Działanie odpowiednimi bodźcami na nerwy obwodowe w danej okolicy ciała może nasilić bądź zahamować czynność występujących tam gruczołów. Także ośrodkowy układ nerwowy wpływa na ich funkcjonowanie. Stąd występowanie tzw. pocenia emocjonalnego, dotyczącego zwłaszcza dłoni, stóp i twarzy.

Pot jest roztworem soli, zawierającym ponadto mocznik, kwas mlekowy, węglowodany, tłuszcze, związki mineralne (np. potas, wapń, magnez, żelazo). Jego skład zależy także od spożywanych pokarmów, warunków klimatycznych, czynników hormonalnych, schorzeń.

Czynność apokrynowych gruczołów potowych u ludzi nie jest całkowicie poznana. Nie biorą one udziału w termoregulacji. Wydzielanie potu przez te gruczoły jest zależne od bodźców hormonalnych i emocjonalnych. Niegdyś uważano, że zapach potu apokrynowego jest charakterystyczną cechą osobniczą i rasową. Obecnie wiadomo, że zależy on od rozkładu potu wywołanego przez bakterie i może być całkowicie wyeliminowany przez odpowiednie postępowanie przeciwbakteryjne.

Najczęściej występujące schorzenia gruczołów potowych dotyczą ich nadmiernej lub niedostatecznej czynności, zmian w składzie potu i stanu zapalnego samych gruczołów.

Nadmierne pocenie

Jego łacińska nazwa to hyperhidrosis. Można wyróżnić trzy grupy: pocenie uogólnione, asymetryczne i smakowe.

Nadmierne pocenie uogólnione może być spowodowane zaburzeniami termoregulacji albo czynnikami psychicznymi, emocjonalnymi. Jak wiadomo, człowiek poci się pod wpływem wysokiej temperatury otoczenia lub przegrzania organizmu, np. podczas wysiłku fizycznego. Tego typu pocenie jest jak najbardziej fizjologiczne i niezbędne w utrzymaniu odpowiedniej ciepłoty organizmu. Jego intensywność jest zależna od osobniczych różnic w działaniu ośrodka termoregulacji. Do zaburzeń może tu dojść pod wpływem częstych i wysokich stanów gorączkowych - u osób chorujących na gruźlicę, malarię i inne choroby przebiegające z wysoką gorączką. W tych sytuacjach wzmożone pocenie może utrzymywać się przez wiele dni, a nawet miesięcy po ustąpieniu gorączki. Nadmierne pocenie często też towarzyszy niektórym zatruciom (np. alkoholem). Ponadto występuje nierzadko przy cukrzycy, nadczynności tarczycy, nowotworach złośliwych. Może też towarzyszyć menopauzie, otyłości.

Pocenie o podłożu psychicznym dotyczy najczęściej dłoni, stóp, pach, pachwin i twarzy, ale może także obejmować skórę całego ciała. Pojawia się napadowo pod wpływem nawet najmniejszych bodźców emocjonalnych albo utrzymuje się stale - wtedy zwykle jest silniejsze w okresie letnim. Występuje zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, nierzadko rodzinnie. Rozpoczyna się zwykle w okresie pokwitania, ale może także dotyczyć dzieci. Jego nasilenie zwykle maleje po 25. roku życia. Pocenie dłoni może być tak intensywne, że pot dosłownie spływa z nich kropelkami. Nadmierne pocenie sprzyja maceracji naskórka i zwiększa jego podatność na infekcje, zwłaszcza grzybicę na stopach, a także na choroby alergiczne, takie jak wyprysk potnicowy na dłoniach i stopach.

Nadmierne pocenie asymetryczne jest związane z zaburzeniami w ośrodkowym układzie nerwowym. Może również pojawiać się w okolicach ciała, w których występuje inne schorzenie, np. w przebiegu zaburzeń jelitowych czy przy owrzodzeniach podudzi.

Nadmierne pocenie smakowe dotyczące nosa, czoła i warg, pojawiające się po zjedzeniu potraw gorących lub pikantnych może występować fizjologicznie. Częściej jednak jego przyczyną jest uszkodzenie układu nerwowego, w wyniku którego powstają nieprawidłowe połączenia nerwowe. Wówczas np. podczas żucia, zamiast odruchowego pobudzenia gruczołów ślinowych są pobudzane gruczoły potowe.

Leczenie nadmiernego pocenia jest bardzo trudne.

  • W przypadku zaburzeń neurologicznych albo innych schorzeń ogólnoustrojowych należy leczyć chorobę podstawową.
  • W pozostałych przypadkach można stosować ogólnie leki hamujące drogą nerwową czynność gruczołów potowych.
  • Jeśli jest to uzasadnione, dokonuje się nawet operacyjnego przecięcia odpowiednich nerwów zaopatrujących gruczoły potowe danej okolicy ciała (tzw. sympatektomia).
  • Miejscowo zaleca się zasypki i roztwory zawierające kwas borowy, Zirkonium, formalinę i inne sole metali.
  • Firmy kosmetyczne proponują duży wybór antyperspirantów, które są bardzo pomocne w niezbyt nasilonych przypadkach nadmiernego pocenia.
  • Oczywista jest konieczność zachowania higieny i unikania bielizny oraz ubrań z tworzyw sztucznych.

Pocenie zmniejszone

O wiele rzadziej niż z nadmiernym poceniem mamy do czynienia z poceniem zmniejszonym (anhidrosis). Dolegliwość ta towarzyszy zwykle innym chorobom skóry lub schorzeniom ogólnoustrojowym. Jednym z zespołów, w których występuje ten objaw, jest wrodzony defekt ektodermalny. Oprócz niedorozwoju gruczołów potowych pojawiają się tu nieprawidłowości w owłosieniu, w budowie uzębienia, paznokci, w narządzie wzroku i układzie nerwowym. Ponadto zmniejszone pocenie można zaobserwować w rybiej łusce, w przebiegu twardziny oraz w trądzie. Główną dolegliwością w przypadkach zmniejszonego pocenia jest znaczna suchość skóry. W normalnych warunkach pot z wydzielanym przez skórę łojem tworzy rodzaj zawiesiny utrzymującej odpowiednie nawilżenie i natłuszczenie skóry.

Leczenie pocenia zmniejszonego jest wyłącznie objawowe i polega na natłuszczaniu i nawilżaniu skóry odpowiednimi preparatami. Można stosować w tym celu dostępne w aptekach preparaty używane do kąpieli (np. emulsja Oilatum, Balneum Intensiv, E 45), kremy i emulsje do ciała (np.: krem Oilatum, krem Lacti Care, lotion Balneum Intensiv czy rodzaj emulsji Porpy-Lacti Care).

Potówki i ropnie

Najczęściej spotykanym schorzeniem gruczołów potowych są pospolite potówki (miliaria). Powstają one w następstwie wzmożonego pocenia i utrudnienia w wydalaniu potu, w efekcie czego tworzą się pęcherzyki. Jeżeli umiejscowione są tuż pod warstwą rogową naskórka, mówimy o potówkach zwykłych. W przypadku głębszego umiejscowienia, mamy do czynienia z potówkami czerwonymi, a jeżeli znajdują się najgłębiej, na granicy skórno-naskórkowej, to mówimy o potówkach głębokich.

Potówki zwykłe powstają w następstwie silnego pocenia spowodowanego np. gorączką. Są to drobne, liczne pęcherzyki rozsiane na tułowiu. Nie powodują żadnych dolegliwości i ustępują samoistnie po kilku dniach, z lekkim złuszczaniem naskórka.

Potówki czerwone powstają pod wpływem wysokiej temperatury i wilgotności otoczenia. U osób dorosłych mogą np. pojawiać się w klimacie tropikalnym, a u dzieci w efekcie przegrzania. Mają postać czerwonych grudek, u dorosłych umiejscowionych na tułowiu, a u dzieci na karku, w pachwinach, pachach, na twarzy i w innych okolicach. Towarzyszy im uczucie pieczenia.

Nawracające potówki czerwone, zwłaszcza w klimacie tropikalnym, mogą przeistoczyć się w potówki głębokie. Potówki czerwone nierzadko ulegają wtórnie zakażeniom bakteryjnym. Leczenie potówek polega przede wszystkim na usunięciu przyczyn je powodujących, tzn. unikaniu przegrzewania, zwłaszcza dzieci. Miejscowo natomiast stosuje się papki z kwasem borowym i mentolem, a w przypadku powikłań bakteryjnych aerozole z dodatkiem antybiotyku.

Ropnie mnogie pach (hidradenitis suppurativa) to w istocie bakteryjne zakażenie gruczołów apokrynowych. Sprzyja temu zwiększone pocenie. To schorzenie może pojawić się dopiero w czasie, kiedy gruczoły apokrynowe zaczynają funkcjonować, tzn. po okresie pokwitania. Zmiany mają charakter ropnych, bolesnych guzów ulegających po różnym okresie trwania przebiciu. Pojawiają się tam, gdzie występują gruczoły apokrynowe, ale najczęściej dotyczą okolicy pach. Schorzenie często trwa przez wiele miesięcy, zmiany nierzadko nawracają.

W leczeniu stosuje się antybiotyki (zgodnie z wynikiem wykonanego wcześniej posiewu ropy i antybiogramu), szczepionki bakteryjne. Miejscowo skórę odkaża się roztworami przeciwbakteryjnymi, stosuje się maści antybiotykowe, maść ichtiolową. W razie potrzeby schorzenie leczy się chirurgicznie, nacinając ropnie. W przypadkach o nawrotowym charakterze zmiany usuwa się w całości, pokrywając ubytki przeszczepami skóry.

Trudno wyleczyć

Rzadkim schorzeniem gruczołów potowych jest ziarnistość czerwona nosa (granulosis rubra nasi). Choroba najprawdopodobniej ma podłoże genetyczne. Dotyczy ona dzieci między 6. miesiącem a 10. rokiem życia i zwykle samoistnie wygasa w okresie pokwitania. Zaburzenie polega na wzmożonej czynności gruczołów potowych skóry nosa, policzków, wargi górnej, brody. Zmiany mają charakter ciemnoczerwonych, drobniutkich grudek, nierzadko z pęcherzykami na szczycie. Między grudkami i na ich powierzchni widoczne są kropelki potu. W zasadzie nie ma skutecznego leczenia tego schorzenia. Miejscowo stosuje się pudry, jak przy poceniu nadmiernym.

Choroba Foxa-Fordyce'a dotyczy gruczołów apokrynowych. Schorzenie to nie ma ustalonej etiologii. Występuje głównie u kobiet między okresem pokwitania a menopauzą. Objawia się bardzo silnym świądem okolic ciała, w których występują gruczoły apokrynowe. Następnie w tych miejscach pojawiają się drobne grudki barwy cielistej lub brunatnej. Leczenie schorzenia jest trudne. Ogólnie podaje się leki o działaniu przeciwświądowym i uspokajającym, miejscowo stosuje się sterydy w postaci maści i kremów lub wstrzyknięć doogniskowych. W wyjątkowych przypadkach, podobnie jak w ropniach mnogich pach, zmiany usuwa się chirurgicznie.

Dodaj komentarz

Komentarz
Podpis
Email
(nie zostanie wyświetlone, tylko do wiadomości redakcji)