Ostatnio nie czujesz się najlepiej? Ważysz więcej niż nakazuje norma? Jesteś osłabiona i apatyczna? Niby nic ci nie jest, ale twoja kondycja pozostawia wiele do życzenia? Czasem dodatkowe kilogramy nie są wynikiem jedynie wysokoenergetycznej diety czy braku aktywności fizycznej, ale mogą być rezultatem zachwiania  równowagi hormonalnej. Podobnie osłabienie - jego przyczyna niekiedy tkwi w niedoborze żelaza (anemii). Przedstawiamy krótki przewodnik po badaniach, które pomogą ci ocenić stan odżywienia organizmu, odkryć ewentualną przyczynę nadwagi, a także zagrożenie chorobami wynikające ze złej diety. Niektóre z nich możesz wykonać sama w domu. Wystarczy dobry centymetr. Badania nie mogą zastąpić wizyty u lekarza, ale powinny stanowić nieodłączny element każdej diagnozy.

BADANIA BIOCHEMICZNE

INSULINA

Jest ona hormonem wydzielanym przez trzustkę. Wzrost stężenia insuliny we krwi następuje po spożyciu posiłku obfitującego w cukry (zwłaszcza proste). Większości osób hormon ten kojarzy się z występowaniem cukrzycy, ale jest on wydzielany przez każdy zdrowy organizm. Co łączy go z przyrostem masy ciała? Jego podwyższone stężenie przyczynia się do nasilenia procesu tworzenia tłuszczu w organizmie (tzw. lipogenezy). Im więcej tłuszczu wytworzy organizm, tym więcej centymetrów ci przybędzie. Wynika z tego, że częste spożywanie posiłków o wysokiej zawartości cukrów prostych przyczynia się do podniesienia stężenia insuliny we krwi, a ta powoduje zwiększenie rezerw tłuszczowych. Dlatego osoby chore na cukrzycę często borykają się z problemem nadwagi.

HORMONY TARCZYCY - T4, T3

Regulują one przemianę materii (mogą ją spowalniać lub przyśpieszać). Tarczyca wytwarza tyroksynę (T4) oraz trójjodotyroninę (T3). Podstawowym składnikiem budującym T3 i T4 jest jod. Jeśli cierpisz na niedoczynność - twoja masa ciała wzrasta, we krwi krąży niewiele hormonów tarczycy, przemiana materii jest spowolniona. Przy niedoczynności obserwuje się także: apatię, łamliwość włosów, nadwrażliwość na zimno czy bladość skóry.

W wypadku nadczynności tarczycy występują z kolei: wychudzenie, nerwowość, niepokój, pobudzenie ruchowe oraz uderzenia gorąca. Krążących we krwi hormonów tarczycy jest wtedy zdecydowanie więcej, przez co tempo przemian metabolicznych staje się bardzo wysokie. Jeżeli zaobserwowałaś u siebie podobne objawy, warto odwiedzić lekarza pierwszego kontaktu, aby ten skierował cię do specjalisty endokrynologa i zlecił odpowiednie badanie. Inny hormon - tyreotropowy, czyli TSH - stymuluje natomiast tarczycę do syntezy T3 i T4. Również jego poziom jest ważnym wskaźnikiem podczas poszukiwania przyczyn przyrostu bądź spadku masy ciała.

FERRYTYNA

Jest białkiem, które stanowi „magazyn" żelaza. Występuje w wątrobie, szpiku kostnym, a także w śledzionie, nerkach i sercu. Niewielka ilość ferrytyny uwalniana jest do krwi. W badaniach biochemicznych wykorzystuje się związek pomiędzy ilością ferrytyny we krwi, a wielkością rezerw żelaza w organizmie. Oznaczenie ilości tego białka pozwala ocenić ilość żelaza w organizmie. Jeżeli czujesz się apatyczna, zmęczona, masz kłopoty z  koncentracją, być może ilości żelaza, jakie dostarczasz z dietą, są niewystarczające.

CHOLESTEROL

To związek niezbędny dla organizmu. Umożliwia syntezę kwasów żółciowych biorących udział w trawieniu oraz hormonów płciowych. Organizm wykazuje zdolność wytwarzania go w ilościach odpowiednich do swoich potrzeb (mówimy wtedy o tzw. cholesterolu endogennym). Nadwyżkę cholesterolu dostarczasz wraz z dietą (szczególnie jeśli podstawę twojego codziennego menu stanowią pokarmy tłuste, pochodzenia zwierzęcego, np. tłuste mięso). Nadmiar cholesterolu zwiększa ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca i miażdżycy.

BADANIA  ANTROPOMETRYCZNE

WSKAŹNIK BMI

BMI = masa ciała w kg/wzrost w m2

Badania antropometryczne możesz wykonać sama. Najprostszym z nich jest obliczenie wskaźnika BMI. Aby go obliczyć, musisz podzielić aktualną masę ciała przez wzrost wyrażony w metrach kwadratowych, a uzyskany wynik odnieść do przedstawionej powyżej tabeli.

WSKAŹNIK WHR (ang. waist to hip ratio)

Oblicza się go, dzieląc obwód talii (w cm) przez obwód bioder. Uzyskany wynik odnosi się do norm określających przynależność do typu budowy: „jabłka" bądź „gruszki". Typ „jabłko" związany jest ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób układu krążenia (np. choroby niedokrwiennej serca, cukrzycy, nadciśnienia tętniczego). W typie „jabłko" tłuszcz gromadzi się przede wszystkim w okolicy brzucha. Typ „gruszka" nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem problemów zdrowotnych.

UWAGA! NIEDOŻYWIENIE

Bywa, że nie masz czasu, by zadbać o prawidłowe żywienie. Plan zajęć nie pozwala ci na regularne posiłki. Jesz byle co i byle jak, aby tylko zaspokoić głód. Nie przychodzi ci do głowy myśl, że możesz być niedożywiona, bo przecież nie jesteś chuda! Uwaga: osoby otyłe także mogą być niedożywione! Czasami taki stan jest wynikiem współistniejącej choroby, nieraz jednak przyczynia się do niego niezdrowy styl życia.

To, że jesz dużo lub zbyt dużo, nie oznacza, że dostarczasz organizmowi wszystkich niezbędnych składników. Jeśli jesteś wielbicielką fast foodów, możesz być pewna, że ilości minerałów i witamin zawartych w hamburgerach, hot-dogach czy innych tego typu  „wynalazkach" są zbyt małe, by zaspokoić zapotrzebowanie organizmu. Na takim menu nie schudniesz (możesz wręcz przytyć), ale rezerwy twojego organizmu z czasem ulegną wyczerpaniu i mogą pojawić się objawy niedoboru cennych składników, np. anemia (spowodowana wyczerpaniem rezerw żelaza), czy osteoporoza (będąca wynikiem niedoboru wapnia). Jeśli nie dostarczysz organizmowi odpowiednich ilości pełnowartościowego białka (zawartego w mleku i jego przetworach, rybach, mięsie - najlepiej chudym, czy jajach) obniżeniu ulegnie twoja odporność. Będzie to wynikiem braku białka, z którego organizm mógłby syntetyzować czynniki odporności (które także są białkami).

Widoczne będzie to np. w badaniu CLL (całkowitej liczby limfocytów) czy albumin.

• INSULINA. Wartości prawidłowe: 10-20 jm/l (0,4-0,8 mcg/l), 60-120 jm/l w 30. - 60. minucie testu tolerancji po doustnym podaniu glukozy (przeprowadzonym w gabinecie lekarskim)

• T4 - tyroksyna. Norma to 10-35 pmol/l (8-28 ng/l), w zależności od techniki oznaczenia (warto zasięgnąć informacji w laboratorium).Przy niedoczynności stężenie tyroksyny zmniejsza się, przy nadczynności - zwiększa.

• TSH. Norma to 0,3-0,4 mj/l. Przy niedoczynności TSH wzrasta, a nadczynności - maleje.

• FERRYTYNA. Norma dla kobiet: 30-150 mcg/l, dla mężczyzn: 60-300 mcg/l. Wyniki mniejsze od normy mogą świadczyć o niedoborze żelaza.

• CHOLESTEROL. Cholesterol całkowity < 200 mg/dl (< 190 mg/dl w zależności od źródła) Cholesterol LDL < 115 mg/dl Cholesterol HDL u kobiet > 46 mg/dl, u mężczyzn > 40 mg/dl Trójglicerydy < 150 mg/dl

Literatura: „Odczytujemy i interpretujemy wyniki badań laboratoryjnych" M. Lohmann, KDC, Warszawa 2006; „250 badań laboratoryjnych. Kiedy zlecać. Jak interpretować" R. Caquet, PZWL, Warszawa 2007; „Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Tom I" pod red. J. Gawęckiego i L. Hryniewieckiego, PWN, Warszawa 2005; „Dietetyka, żywienie zdrowego i chorego człowieka" H. Ciborowska, A. Rudnicka, PZWL, wyd. III, Warszawa 2007

Dodaj komentarz