Nazywa się ją chorobą współczesnego człowieka, gdyż rozwinęła się razem z cywilizacją i związaną z nią zmianą stylu życia. Jeśli nieprawidłowo się odżywiasz, cierpisz na sporą nadwagę lub otyłość, znajdujesz się w licznej grupie osób, którym grozi cukrzyca. W Polsce wykryto ją już u ponad 1,5 miliona ludzi. Początkowo (a nawet przez wiele lat) choroba ta może nie dawać żadnych objawów i często wykrywa się ją w znacznym stopniu zaawansowania, gdy występują już groźne jej symptomy.

Cukrzyca może rozwinąć się właściwie w każdym wieku, najczęściej jednak pojawia się dopiero po czterdziestce. Skłonność do tego schorzenia jest dziedziczna: jeżeli chorował ktoś w twojej rodzinie, ryzyko jest 3,5 razy wyższe niż u osoby, której bliscy są zdrowi.

Gdy cukru jest za dużo
Nadmiar kilogramów w połączeniu z dolegliwościami krążenia mogą po pewnym czasie spowodować zaburzenia w wydzielaniu insuliny lub jej nieprawidłowe działanie. Hormon ten (produkowany przez trzustkę) spełnia ważne zadanie w organizmie, gdyż pomaga przetwarzać cukry, tłuszcz i białka. Gdy jest go za mało, jesteś pozbawiona odpowiedniej ilości substancji odżywczych. Jednocześnie w twojej krwi niebezpiecznie wzrasta poziom cukru. Utrzymujące się przez długi czas wysokie stężenie glukozy (hiperglikemia) powoduje wielkie szkody. Cukier może wtedy zniszczyć system krwionośny, uszkadzając zarówno drobne naczynia, jak i duże tętnice, i spowodować w nich miażdżycowe zmiany. Niesprawne tętnice nie potrafią w związku z tym dostarczyć krwi do wewnętrznych narządów ciała.
Do najgroźniejszych efektów tych patologicznych zmian należą: zawał serca, udar mózgu, utrata wzroku albo nieodwracalne uszkodzenie nerek.  Z kolei zaburzenia krążenia w nogach często prowadzą do rozwoju tzw. stopy cukrzycowej (trudno gojących się ran i owrzodzeń). U panów cukrzyca nierzadko wywołuje impotencję i brak wzwodu (naczynia krwionośne penisa nie są w stanie wypełnić się krwią).

Nadwaga i otyłość
Cukrzyca występuje w dwóch postaciach: jako cukrzyca typu 1, czyli wrodzona, oraz typu 2, czyli nabyta. Typ 1 pojawia się z reguły już w bardzo młodym wieku i spowodowany jest  wadliwym działaniem komórek trzustki, które stopniowo przestają wydzielać insulinę. Dlatego osoby z wrodzoną cukrzycą muszą przez całe życie stosować insulinę. Cukrzyca typu 2 pojawia się na skutek niezdrowego stylu życia i dolegliwości nim spowodowanych. Choć insulina jest nadal wytwarzana, to w zbyt niskich ilościach lub nie działa w sposób właściwy. To ponad 90 proc. przypadków cukrzycy. Ten typ, wcześnie wykryty, pozwala szybko wyciągnąć się z choroby. Cukrzycy typu 2 zwykle towarzyszy otyłość brzuszna. Tkanka tłuszczowa rozmieszczona pomiędzy narządami jamy brzusznej, wytwarza różne szkodliwe substancje wpływające na przemianę materii. Upośledzają one właściwą reakcję organizmu na obecność insuliny. Wszyscy dorośli, którzy mają nadwagę (BMI od 25 do 29,9 kg/m2) lub już otyłość (BMI powyżej 30 kg/m2) są zagrożeni rozwojem tej choroby.

Jeśli podejrzewasz u siebie cukrzycę
Gdy ocenisz, że występuje u ciebie podwyższone ryzyko choroby, najlepiej zgłoś się do lekarza pierwszego kontaktu, który po przeprowadzeniu dokładnego wywiadu zdrowotnego zleci potrzebne badania i poradzi, jak zmienić dietę i styl życia, by zapobiec cukrzycy. Schorzenie to diagnozuje się na podstawie glikemii - poziomu glukozy we krwi. Badanie stężenia cukru pozwala uchwycić chorobę już w pierwszym jej stadium, gdy z powodzeniem da się ją wyleczyć za pomocą diety. Badania wykonuje się bezpłatnie, jeśli masz na nie skierowanie od internisty. Należy je robić profilaktyczne raz na trzy lata po ukończeniu 45. roku życia i niezależnie od wieku, jeśli twoje BMI przekracza 25 kg/m2. Pamiętaj, że glikemia nie jest objęta zwykłymi badaniami okresowymi, które przeprowadzasz np. na zlecenie pracodawcy. Dlatego musisz sama o niej pamiętać.

Jeśli badania wypadną niepomyślnie i lekarz stwierdzi cukrzycę, dostaniesz skierowanie do poradni diabetologicznej. Wtedy, oprócz badania stężenia glukozy we krwi, trzeba już także okresowo oceniać poziom tzw. glikowanej hemoglobiny HbA1c lub fruktozaminy we krwi. Pozwalają one stwierdzić, czy stężenie cukru utrzymuje się w normie. Oznaczenia HbA1c u chorych na cukrzycę powinno się wykonywać rutynowo co 3 miesiące.

Jedz smacznie i często
Diety dla cukrzyków nie trzeba się bać. To jadłospis bardzo podobny do zdrowego, racjonalnego menu. Odpowiednia ilość węglowodanów, białek i tłuszczy przywraca dobrą przemianę materii i reguluje stężenie cukru we krwi. Lekarze z niemieckiego instytutu Human Nutrition Potsdam-Rehbruecke zwracają uwagę na dobroczynne działanie włókien roślinnych (np. pełnoziarnistych przetworów zbożowych, warzyw), które zmniejszają wchłanianie cukru. Najważniejsze to zachowanie w dziennym jadłospisie następujących proporcji: 40-50 proc. węglowodanów, 15-25 proc. białek i 30 proc. tłuszczów. Trzeba jeść często i mało, najlepiej sześć niewielkich posiłków dziennie.

• Głównym źródłem węglowodanów powinny być: kasze gruboziarniste, płatki zbożowe, ciemne pieczywo, ryż nieoczyszczony, fasola, groch i soczewica.

• Najlepszym źródłem białka są: ryby morskie, chudy drób, cielęcina, chude wędliny, mleko i odtłuszczone przetwory mleczne.

• Dobre tłuszcze to: roślinne oraz te z ryby.

• Większość warzyw - oprócz kukurydzy, ziemniaków i groszku konserwowego. Z owoców należy unikać bananów, winogron i śliwek.

Ruszaj po zdrowie
Jeśli w pracy spędzasz za biurkiem 8 godzin, warto zacząć ćwiczyć. Jak wskazują badania, ćwiczenia zdecydowanie poprawiają przyswajanie insuliny przez organizm, obniżają stężenie glukozy we krwi i ciśnienie tętnicze. Zarówno osoby zagrożone cukrzycą, jak i te już chore powinny uprawiać sport przynajmniej przez 30 minut co drugi dzień. Tu jednak uwaga: zalecane są wyłącznie takie ćwiczenia, które nie przeciążają organizmu - spacery, pływanie, jazda na rowerze w wolnym tempie, joga, tai chi.
Cukrzycy muszą pamiętać o kilku ważnych zasadach. Należy zrezygnować z długich wycieczek pieszych czy górskich, a także z obciążających ćwiczeń na siłowni, bo duży wysiłek grozi stanem niedocukrzenia. Zabezpieczy cię zjedzony przed zajęciami posiłek bogaty w węglowodany. Warto zabrać ze sobą cukierki albo sok owocowy, które pomoże ci w sytuacji, gdy pojawią się pierwsze oznaki spadku poziomu glukozy we krwi - senność, zawroty głowy czy osłabienie.

Terapia lekami
Jeśli zmiana diety i trybu życia nie przyniosą terapeutycznych efektów, lekarz zleci ci doustne preparaty przeciwcukrzycowe albo insulinę. Leki m.in. poprawiają wydzielanie insuliny, hamują uwalnianie glukozy z wątroby oraz z węglowodanów. Najnowocześniejszym sposobem podawania insuliny są tzw. peny (pióra insulinowe), za pomocą których można ją wstrzykiwać podskórnie. Specyficznym rodzajem leczenia jest pompa insulinowa - urządzenie do ciągłego podawania insuliny.

Jak ją rozpoznać?

Typowe objawy cukrzycy to:

• ciągłe zmęczenie, osłabienie,
• częsta potrzeba oddawania moczu,
• pragnienie (pijesz do kilku litrów dziennie więcej niż wcześniej),
• duży apetyt, a przy tym chudnięcie,
• nawracająca grzybica w okolicach narządów płciowych,
• wyczuwalny zapach acetonu w wydychanym powietrzu.

Komu grozi ?

Chorobie sprzyjają następujące dolegliwości:

• nadwaga oraz siedzący tryb życia i brak ruchu, 
• nadciśnienie tętnicze (niebezpieczne są już wyniki powyżej 140/90 mm Hg),
• podniesiony poziom cholesterolu (HDL powyżej 40 mg/dl) i wszelkie choroby krążenia, 
• PCOS, czyli zespół policystycznych jajników (zaburzenia hormonalne i występowanie otorbionych niedojrzałych komórek jajowych w jajnikach).

Dodaj komentarz