Wszystko, co jesz jest źródłem składników pokarmowych - czasem większej, czasem mniejszej ilości. Często nie zwracasz uwagi na wartość żywieniową posiłku, najważniejsze żeby było smaczne. Czy więc dostarczasz organizmowi wszystkich niezbędnych składników? Bez pokarmu nie ma życia. Do prawidłowego przebiegu procesów życiowych niezbędny jest „dowóz" paliwa w postaci jedzenia, które po przetworzeniu (strawieniu i przyswojeniu) przez organizm służy jako materiał: energetyczny, budulcowy bądź regulujący. Wyjątkiem jest błonnik zawarty w pokarmach roślinnych, który jest nieprzyswajalny. Składniki odżywcze budują organizm człowieka. Największy odsetek procentowy stanowi woda (65%), białko (20%) i tłuszcz (10-15% u mężczyzn, 15-25% u kobiet: wartość ta wzrasta w przypadku nadwagi). Najmniejszy udział mają: węglowodany (1%) i składniki mineralne (ok. 4-5%). Konieczne jest stałe dostarczanie organizmowi składników odżywczych, by zapobiec ewentualnym niedoborom. Nie można jednak przesadzać i doprowadzać do „przekarmienia", gdyż zarówno niedobory jak i nadmierna ilość tych składników może być dla organizmu niebezpieczna. Przewodnienie np. może doprowadzić do powstania obrzęków, bolesnych skurczów mięśni, czy nudności i wymiotów. Zbyt duża ilość spożywanego białka spowoduje zakwaszenie organizmu, duże ilości tłuszczów przyczyniają się do szybkiego zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej. Nadmiar składników mineralnych także może okazać się zgubny dla zdrowia. Przykładów można przytoczyć wiele. Nadmiar jodu czasami powoduje nadczynność tarczycy, nudności, wymioty, nadmiar cynku - podrażnienie żołądka czy jelit, a ostre zatrucie tym pierwiastkiem prowadzi do wystąpienia anemii. . Zbyt duże ilości selenu w diecie mogą natomiast powodować wypadanie włosów i stany zapalne skóry.

Dostarcza energii
Składniki dostarczające energii to węglowodany, tłuszcze oraz częściowo białka (tylko niektóre aminokwasy - cegiełki budujące białka - mogą być przekształcane przez organizm w glukozę, która następnie zużywana jest jako źródło energii). Najwięcej energii uzyskuje się jednak ze spalania tłuszczów (9 kcal, w porównania do 4 kcal uzyskiwanych ze spalania: białek i węglowodanów). Głównym źródłem energii są jednak węglowodany. Tłuszcze są najbardziej energetyczne, jednak by organizm zużytkował je jako źródło energii muszą zostać poddane szeregowi przekształceń. Cukry zaś, zużywane są praktycznie od razu. Jeśli wydatki energetyczne są równoważone przez energię dostarczaną z pokarmem nie zagrożą ci dodatkowe kilogramy, jednak, jeśli spożywasz zbyt dużo cukrów (węglowodanów) - możesz być pewna, że przybędzie ci centymetrów w biodrach lub w talii. Nie powinnaś się przejadać, ale nie możesz całkiem zrezygnować z węglowodanów. Mniej niż 100 gramów węglowodanów na dobę grozi zakwaszeniem organizmu na skutek niecałkowitego spalania kwasów tłuszczowych. Wtedy dochodzi do powstawania tzw. ciał ketonowych, które odpowiedzialne są za zakwaszenie organizmu. Długotrwała nadmierna ich produkcja może spowodować wystąpienie kwasicy ketonowej, która jeśli jest nieleczona często prowadzi do śpiączki i zagraża życiu! Glukoza stanowi wyłączne źródło energii dla: mózgu (mózg zużywa jej ok. 140 gramów w ciągu doby), czy krwinek czerwonych (zużycie ok. 40 gramów na dobę). Uważaj, więc na głodówki i bardzo niskokokaloryczne diety. Gdy się głodzisz - organizm zaczyna czerpać glukozę z własnych rezerw. A jeśli jej jest za mało, może dojść do zużywania własnych białek ustroju (jest to proces bardzo niekorzystny gdyż zużywana jest własna tkanka mięśniowa, słabsza staje się regeneracja tkanek, odporność organizmu ulega obniżenia się, bo  ograniczeniu ulega synteza białek odpornościowych), a także zapasów tłuszczowych (co z pewnością ucieszy osoby z nadmiarem ciała - lepiej jednak, szczupłą sylwetkę osiągnąć dzięki racjonalnej diecie niż głodzeniu się).

Buduje i odbudowuje
Elementy budulcowe zużywane są przez organizm ludzki do budowy oraz odnowy komórek i tkanek. Do grupy tej należą: białko, wapń, fosfor, siarka, żelazo, jod i cholesterol. Tak, to nie oszustwo! Cholesterol, przed którym tak bardzo się bronimy także jest niezbędny! Przy obecnej antycholesterolowej kampanii często zapomina się, że minimalne ilości tego składnika w diecie są konieczne, by możliwa była synteza hormonów płciowych czy kwasów żółciowych (uczestniczących w procesie trawienia). Białka natomiast budują enzymy, hormony, ciała odpornościowe oraz służą organizmowi do odbudowy zniszczonych tkanek - złuszczonego naskórka, wypadających włosów. Bez nich ustrój człowieka traci możliwość do odnowy, gojenia się ran, czy odporności na choroby.

Reguluje działanie
Do czynników regulujących zaliczamy: witaminy, oraz makro- i mikroelementy, a także wcześniej wspomniany błonnik pokarmowy (regulujący pracę przewodu pokarmowego). Składniki te nie są wykorzystywane przez organizm jako dostarczające energii, nie stanowią także materiału budulcowego, biorą jednak udział w przemianach zachodzących w naszym ustroju. Kilka przykładów? Otóż chrom uczestniczy w regulowaniu stężenia glukozy we krwi, jod - jest strażnikiem prawidłowych przemian energetycznych (jako składnik hormonów tarczycy), wapń wpływa na kurczliwość mięśni, a sód i potas na ciśnienie krwi. Podobnie witaminy, np. witamina B 12 (nazywana także kobalaminą) oddziałuje na powstawanie erytrocytów (krwinek czerwonych), witamina A - jest niezbędna, by prawidłowo widzieć, a witamina E zapobiega nadmiernemu starzeniu się komórek.

WĘGLOWODANY:

• są głównym źródłem energii (glukoza jest wyłącznym źródłem energii dla mózgu i erytrocytów)

• są niezbędne w diecie by spalanie kwasów tłuszczowych przebiegało prawidłowo!

• spożywane w nadmiarze ulegają przemianie w tłuszcz, z którym tak często walczymy, a raz wytworzone komórki tłuszczowe zostają na całe życie....

• błonnik (będący węglowodanem nieprzyswajalnym) reguluje pracę przewodu pokarmowego

TŁUSZCZE:

• 1 g dostarcza aż 9 kcal! To oznacza, iż 1 łyżka oleju o masie 10 g dostarcza 90 kcal!

• są źródłem NNKT (niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych), których organizm nie jest w stanie sam wyprodukować

• umożliwiają rozpuszczanie się witamin A, D, E, K

• umożliwiają syntezę niektórych hormonów

• nadają smak potrawom, zwiększają sytość

• są elementem budulcowym organizmu

• tłuszcz zgromadzony przez organizm chroni także narządy wewnętrzne

BIAŁKA:

• pod względem zawartości w ustroju człowieka są drugim po wodzie składnikiem organizmu

• umożliwiają regenerację organizmu, budowę nowych tkanek

• budują hormony, ciała odpornościowe, enzymy

• transportują witaminy i mikroelementy w ustroju

• regulują ciśnienie krwi

• w przypadku zbyt małej podaży cukrów i tłuszczów z dietą mogą być wykorzystywane jako źródła energii

Podczas pisania artykułu korzystano z książki „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka" - H. Ciborowskiej i A. Rudnickiej

Dodaj komentarz