1. Jak sprawdzić, czy nasza nadwaga to już choroba?

Zazwyczaj uważa się, iż otyłość jako taka jest już chorobą. Czasami jednak może być objawem i innych chorób. Stąd wniosek, że osoby z nadwagą muszą się przebadać, by ewentualnie wykryć przyczynę tejże, a następnie – leczyć.
U osób dorosłych prawidłową czy nieprawidłową masę ciała najprościej określa się przy pomocy wskaźnika BMI. Jest on zdefiniowany jako iloraz masy ciała (w kilogramach) i kwadratu wysokości ciała (w metrach). Aby zbytnio nie komplikować sprawy: bierzemy kalkulator i dzielimy swoją wagę przez wysokość (w metrach, np. 1,65) i jeszcze raz przez tę liczbę. Za prawidłowy uważa się wskaźnik 18-25, niższy to niedowaga, wyższy to nadwaga, powyżej 30 to już otyłość.

Jednak definicja nadwagi oparta na BMI odnosi się jedynie do przypadku, gdy wzrost wagi jest spowodowany nadmiarem tkanki tłuszczowej. A nie zawsze tak jest. Nadmierna masa może być spowodowana obrzękami w przebiegu różnych chorób lub nadmiernym rozbudowaniem masy mięśniowej (kulturyści). Istnieją różne metody umożliwiające obiektywny pomiar rzeczywistego odsetka tkanki tłuszczowej w organizmie (patrz: pytanie 8), zazwyczaj jednak nie są one potrzebne. Czy podwyższenie wskaźnika BMI wynika z nadmiaru tkanki tłuszczowej, czy też z innych przyczyn – rozstrzyga po wywiadzie i krótkim badaniu lekarz lub dietetyk.

2. Co bardziej świadczy o nadwadze: wysokie BMI czy za duży obwód brzucha?

Zdecydowanie obwód brzucha. Wedle wszelkich badań, tkanka tłuszczowa zlokalizowana w obrębie jamy brzusznej jest istotnym narządem wydzielania wewnętrznego (słowem: „żyje” własnym życiem, wydziela hormony etc.). Dlatego otyłość typu brzusznego uważa się za niezależny lub wręcz dominujący czynnik ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.

Przyjmuje się, że obwód w talii (mierzony na poziomie pępka) powyżej 80 cm w przypadku kobiet i 92 cm w przypadku mężczyzn jest sygnałem nie tylko do podjęcia odchudzania, ale i systematycznych pomiarów ciśnienia krwi oraz badania poziomu cholesterolu. Warto też zwrócić uwagę, jak bardzo zaostrzono „normy otyłościowe”. Jeszcze w 2002 r. określano jako prawidłowy obwód brzucha mężczyzny do 102 cm, a kobiet do 88 cm.

3. Czy nadwagę można odziedziczyć?

Lekarze i dietetycy przyjmują, że można odziedziczyć skłonność do otyłości, bowiem przejmujemy po rodzicach wyjściową ilość komórek tłuszczowych w organizmie. Jeśli dodatkowo te komórki tłuszczowe zostaną namnożone w dzieciństwie na skutek złego odżywiania (czyli przekarmiania), w wieku dojrzałym nie znikną. Mogą się skurczyć, zmniejszyć, ale pozostaną w takiej samej, zbyt dużej ilości. Jeśli rodzice mają nadwagę lub skłonność do niej, a my od dzieciństwa walczymy z dodatkowymi kilogramami, każda nasza próba odchudzania się w wieku dorosłym będzie bardziej mozolna i dłuższa niż w przypadku osób, które zawsze były szczupłe, a dodatkowe kilogramy zdobyły dzięki zaniedbaniom ostatnich lat.

Trzeba jednak podkreślić, że skłonność do otyłości to współistnienie czynników genetycznych i środowiskowych. Zasadniczą rolę odgrywa więc wypracowanie prawidłowych nawyków żywieniowych.

4. Czy można w prosty sposób określić przyczynę otyłości i niepowodzeń w odchudzaniu?

Ktoś, kto zgłasza się do lekarza z problemem nadwagi, liczy na prostą, konkretną i szybką pomoc. Uważamy więc, że najlepiej, gdyby udało się wykryć zaburzenie, którego ów nadmiar tkanki tłuszczowej był konsekwencją, wyleczyć je (czyli usunąć przyczynę) i patrzeć, jak waga wraca do właściwego poziomu, bez konieczności jakichkolwiek zmian w przyzwyczajeniach i trybie życia. Takie właśnie są oczekiwania znacznej części pacjentów, którzy – w większości – swój sposób odżywiania się uważają za jak najzupełniej prawidłowy. No bo dlaczego pojawia się nadwaga, skoro przedtem jej nie było? Czasami, choć nieczęsto, udaje się wykryć jakieś zaburzenie skutkujące otyłością, np. niedoczynność tarczycy, kłopoty z prawidłowym poziomem hormonów płciowych i kilka innych na tyle rzadkich, że przekracza to potrzeby naszego poradnictwa. Jednak w tych schorzeniach najczęściej nie mamy do czynienia z typowym nadmiarem tkanki tłuszczowej – np. we wspomnianej niedoczynności tarczycy nadmierna waga jest przynajmniej częściowo konsekwencją obrzęków.

Niestety, w zdecydowanej większości przypadków lekarz, ku „niezadowoleniu” pacjenta, nie wykrywa żadnych zaburzeń, a nadwaga jest przyczyną naszego zaniedbania, błędów żywieniowych, słowem: przyswajania za dużej ilości kalorii w stosunku do zapotrzebowania. Ze względu na niesłychaną prostotę tej zależności (więcej jesz – jesteś grubszy), lekarze nazywają tę otyłość otyłością prostą.

5. Jak sprawdzić, ile kalorii dziennie potrzebujemy?

Norma zapotrzebowania kalorycznego określa, ile energii dziennie potrzebuje organizm na pokrycie wydatków na procesy związane ze swoim funkcjonowaniem (zarówno czynnościami życiowymi, jak i aktywnością). Ile kalorii dziennie potrzebujemy, sprawdzimy stosując następujące wzory:

Wersja 1

Dla kobiet: 21,6 x waga w kilogramach.
Dla mężczyzn: 24 x waga w kilogramach.

Wersja 2

Dla kobiet: 65,5 + (9,5 x waga w kilogramach) + (1,9 x wysokość w centymetrach) – (4,7 x wiek w latach).
Dla mężczyzn: 66 + (13,8 x waga w kilogramach) + (5,0 x wysokość w centymetrach) – (6,8 x wiek w latach).

Gotowe kalkulatory zapotrzebowania kalorycznego możemy znaleźć na stronach: www.odchudzanie.yoyo.pl/kalkulator_zapotrzebowanie_kaloryczne.htm lub www.programy.u.waw.pl/zapotrzebowanie-kalorie.php.

6. Bardzo mało jem i tyję. Dlaczego?

Jeśli przybieraniu na wadze nie towarzyszy zdiagnozowana przez lekarza choroba mogąca odpowiadać za taki stan rzeczy, odpowiedź jest prosta: przeświadczenie o spożywaniu małej ilości jedzenia jest mylne. Słowem: nie ma możliwości, by nie jeść i tyć. Wszystkim przekonanym o cudzie przybierania na wadze mimo niedostarczania sobie pożywienia zaleca się poprowadzenie przez kilka dni dzienniczka, w którym zapisywać się będzie wszystkie spożywane produkty. Prawdopodobnie okaże się, że to „nic” to: słodkie napoje, owoce, przekąski, przegryzki.

7. Mam stałą dużą wagę, mimo że mało jem. Czy to możliwe, że mój kościec waży więcej niż przeciętny?

Osoby o wyjątkowo mocnym, stabilnym kośćcu mogą doliczyć sobie dwa dodatkowe kilogramy. Jakby więc nie patrzeć: nie jest to różnica mogąca usprawiedliwiać nadwagę.

8. Dlaczego wraz z wiekiem ludzie tyją?

Tak naprawdę: nie bardzo wiadomo. Stan badań nad zjawiskiem otyłości związanej z wiekiem jest taki, iż znane są cząstkowe czynniki ją wywołujące, ale do końca spójnego, całościowego obrazu one nie tworzą. Medycyna zna wiele hormonów i innych czynników wpływających na łaknienie, metabolizm, a w efekcie gromadzenie się tłuszczu, ale nie do końca odkryła ich rolę w przypadku otyłości prostej.

Przykładowo: zbadano problem somatopauzy, czyli niedoboru hormonu wzrostu, który w okresie dorosłym objawia się: nasileniem procesów miażdżycowych, uczuciem zmęczenia, złego samopoczucia, spadkiem libido, wzrostem tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicach brzucha. Ale od razu uprzedzamy – trudności diagnostyczne, brak badań nad długotrwałym efektem uzupełniania niedoboru hormonu wzrostu i wysoka cena leczenia skutecznie ogranicza zastosowanie tych osiągnięć w praktyce.

9. Jaka powinna być prawidłowa zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie?

Na początek – wiedza podstawowa. Sama waga ciała nie zawsze jest najlepszym wskaźnikiem naszej kondycji. Ważniejsze, ile z naszej masy pochodzi z tkanki tłuszczowej, a ile z mięśni. Tłuszcz jest lżejszy od mięśni, więc osoby o potężnej muskulaturze, młodsze (mięśnie tracimy wraz z wiekiem) mogą ważyć o wiele więcej niż osoby „puszyste tłuszczem”. Poza tym, ciało kobiety posiada z natury więcej tkanki tłuszczowej niż mężczyzna.

Tkanki tłuszczowej można mieć nie tylko za dużo, ale i za mało. Kobiety o niskiej zawartości tkanki tłuszczowej często doświadczają spadku poziomu hormonów, co powoduje zaburzenia cyklu menstrualnego. Przedłużający się okres niedoboru tkanki tłuszczowej może prowadzić również do utraty masy kości. Równie niekorzystny jest nadmiar tkanki tłuszczowej. Kobiety otyłe należą do grupy o podwyższonym ryzyku zachorowalności na raka piersi, choroby wieńcowej, cukrzycy.

Tkanka tłuszczowa nie zawsze jest widoczna na pierwszy rzut oka, dlatego nawet osoba o doskonałej figurze może posiadać jej nadmiar zmagazynowany wewnątrz ciała. Właściwy poziom tłuszczu w ogólnej masie ciała dla kobiet powinien wynosić pomiędzy 20-35%, natomiast dla mężczyzn 15-25%.

Jak bada się zawartość tłuszczu w organizmie? Istnieje kilka metod, o różnym stopniu skuteczności i precyzji pomiaru. Np. cyrklem antropometrycznym uzyskujemy pomiar subiektywny, utrudniający powtarzalny wynik pomiaru, wymagający przeszkolonego personelu, a przy pomocy bioelektroimpedancji (pomiaru bazującego na badaniu uogólnionej oporności naszego organizmu, a więc opierającego się na tym, że organizm w zależności od zawartości tkanki tłuszczowej będzie inaczej przewodził prąd, czyli będzie miał inny opór elektryczny) – bardziej dokładny.

W innych odcinkach, m.in.:

Jak wybrać dietę, która nie zaszkodzi mojemu zdrowiu?
Jakie znaczenie w czasie odchudzania ma indeks glikemiczny?
Czy stosując dietę, a nie uprawiając sportu – schudnę?
Czy odchudzając się muszę nieustannie liczyć kalorie?
Jak zmienić przyzwyczajenie jedzenia „na słodko”?

Dodaj komentarz