Jak działa antykoncepcja hormonalna?

Wywołuje sztuczną sytuację, taką, jaka jest w drugiej połowie cyklu miesięcznego. Można powiedzieć, że przyjmując antykoncepcję hormonalną, kobieta znajduje się permanentnie w drugiej fazie cyklu: ma niski poziom dwóch hormonów – estrogenów i progestagenów. Organizm produkuje śladowe ilości własnych hormonów, a wszystko jest w pigułce. Sztuczne cykle powodują całkowite wyhamowanie owulacji. Ten rodzaj antykoncepcji ma blisko stuprocentową skuteczność i jeśli się nie popełni pomyłki, to zaledwie jedna na 5 tysięcy kobiet w ciągu roku może zajść w ciążę.

Czy Polki mają solidną wiedzę na temat antykoncepcji hormonalnej?

Polki boją się jej, choć naprawdę nie wiadomo, dlaczego, gdyż jest najbardziej skuteczna i daje dużo korzystnych efektów. Można stwierdzić, że są dwie „pule” obywatelek. Jedna z dużych miast, gdzie wiadomości na ten temat są spore. W małych środowiskach wiedza jest bardzo słaba. Bywają tam problemy nawet z dyskrecją przy zakupie antykoncepcji, bo jeśli w miejscowości jest tylko jedna apteka, to można w niej spotkać własną ciotkę czy sąsiadkę.

Stosowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej deklaruje 20-25 proc. kobiet w wieku rozrodczym. W dużych miastach mamy wyniki podobne jak w całej Europie – do 40 proc. Ale w małych – tylko 10 proc. W Polsce najbardziej popularne są metody najprostsze. Prezerwatyw  używa 60-70 proc. młodych ludzi oraz 30-40 proc. par będących w stałych związkach.

To można stosować pigułkę okazyjnie i odstawiać? Czy to nie szkodzi zdrowiu?

Można w ten sposób postępować. Jednak wtedy rezygnuje się z dodatkowych korzyści antykoncepcji, związanych z ciągłością stosowania, np. ze zmniejszenia dolegliwości miesiączkowych i okołomiesiączkowych. Dlatego wiele kobiet stosuje ją po prostu po to, żeby dobrze się czuć.

Czy kobietom zagraża anemia w związku z utratą krwi miesiączkowej?

Dużą grupą ryzyka są nastolatki – ze względu na krwotoczne krwawienia. W tym przypadku antykoncepcja ma charakter profilaktyczny, przed zagrażającą anemią, bez względu na to, czy ktoś współżyje, czy nie. I tu trzeba sobie powiedzieć, że antykoncepcja, mimo tego co się o niej ogólnie mówi – leczy. Istotne jest również to, że stosując preparaty antykoncepcyjne w sposób ciągły, można dosyć dowolnie „przenosić w czasie” miesiączki. Wiele nowoczesnych kobiet ułatwia sobie życie w ten sposób. Szczególnie te, które podróżują i mają dużo spraw do załatwienia. 

Jak długo można brać środki hormonalne?

Jest na to bardzo fajna odpowiedź: od dziecka do dziecka. Czyli od czasu, kiedy urodziło się dziecko, do momentu, kiedy chce się zajść w następną ciążę. Jeżeli antykoncepcja jest potrzebna, nie ma medycznych powodów do robienia przerw, żeby – jak to mówią pacjentki – „organizm odpoczął”. On nie odpoczywa. Jedyne, co się wtedy osiąga, to niechcianą ciążę, ponieważ po odstawieniu pigułek obserwujemy zjawisko nadpłodności. Mało tego. Kobiety przyzwyczajone do komfortu antykoncepcji, często zapominają o jej braku, co kończy się podobnie.

Dlaczego łatwiej zajść w ciążę po odstawieniu pigułki, są jakieś fizjologiczne przyczyny?

Kiedy przestajemy brać pigułkę, przysadka mózgowa wydziela znacznie więcej hormonów sterujących cykl em. W konsekwencji, łatwiej dochodzi do owulacji i ciąży mnogiej. Te wszystkie wieloraczki rodzące się na świecie, często są właśnie poczęte po odstawieniu pigułki, po zrobieniu błędu w przyjmowaniu pigułki albo po stymulacji hormonalnej.

W aptekach mamy w tej chwili multum pigułek. Czy nowe środki są lepsze od starych?

Tak naprawdę, od lat 60., kiedy wprowadzono antykoncepcję hormonalną, niewiele się zmieniło. Wszystkie nowe metody są pokrewne pierwszej pigułce hormonalnej. Zmodyfikowany jest skład pigułek, a więc mają one coraz nowsze i korzystniejsze dla organizmu składniki. Oczywiście, pigułki produkowane obecnie mają wielokrotnie niższą dawkę hormonów niż te pierwsze. Hormony wchodzące w ich skład dają różne efekty, np. odwodnienie, spadek ciśnienia, mniejsze krwawienia. Zmienia się także forma podania hormonów. 

Jeśli kobieta nie może się zdecydować, czy stosować pigułkę, plaster, pierścień czy wkładkę, to czym powinna się kierować przy wyborze?

Podstawowym argumentem jest samopoczucie. Jeśli np. pigułka jest dobrze tolerowana, to nie ma sensu na siłę zmieniać czegoś, co dobrze działa. Gdy pacjentka gorzej się czuję z daną antykoncepcją i spada jej libido, może zastosować pierścień dopochwowy. W wypadku dolegliwości trawiennych, pigułkę można zamienić na plastry, bo ta droga podania hormonów omija przewód pokarmowy. Niedługo w Polsce pojawią się implanty wydzielające hormony. Są dobre dla kobiet m. in. z większą wagą, oraz dla zapominalskich – pigułkę trzeba regularnie łykać.

Czy kobiety otyłe, jeśli mają dobre wyniki badań, mogą stosować wszystkie środki? Czy też istnieją jakieś ograniczenia ze względu na wagę?

Standardowa pigułka jest skomponowana dla kobiety o średniej wadze 50-70 kg.

Jeśli mamy do czynienia z dużą otyłością, preparaty doustne mogą nie być tak efektywne antykoncepcyjnie, jak byśmy oczekiwali. Również nie nadają się te preparaty, które mają małą dawkę hormonów. Dlatego u pań otyłych stosujemy preparaty klasyczne, o nowoczesnym składzie, mające minimum 35-30 mikrogramów estradiolu. Pierścień, plaster bądź implant dają większą szansę na utrzymanie równego poziomu hormonalnego.

Można również wkalkulować zastrzyk typu depot co 3 miesiące, ale ta antykoncepcja nie jest w Polsce zarejestrowana.

U kobiet otyłych można też zawsze myśleć o założeniu wkładki wewnątrzmacicznej. Metody miejscowe nie są zależne od masy ciała i metabolizmu.

Czy antykoncepcja hormonalna może wpłynąć na apetyt, a nie daj boże go zaostrzyć?

Może. I bardzo często na samym początku stosowania antykoncepcji doustnej apetyt wzrasta. Często przypominam o tym pacjentkom, żeby nie były zaskoczone. Bo jeśli sobie pofolgują z jedzeniem, to potem powiedzą, że przytyły od pigułki. 

Jak długo kontrolować dietę, żeby nie przytyć?

Przez dwa, trzy miesiące. Potem apetyt wraca do normy i większość pacjentek chudnie. Początek stosowania preparatu antykoncepcyjnego zawsze wymaga troszeczkę cierpliwości.

Po pierwsze, zanim organizm się zaadaptuje, może wystąpić plamienie albo gorsze samopoczucie. Wszystko należy konsultować z lekarzem i on ustali, czy kontynuować zażywanie pigułki.

Po drugie, może występować wzrost wagi nie tylko w wyniku wzrostu apetytu, ale także na skutek zatrzymania wody. Wtedy warto zmienić pigułkę i dostosować ją do potrzeb pacjentki.

Przy jakich zaburzeniach związanych z otyłością można stosować pigułki?

Tutaj mamy nieco skomplikowaną sytuację. Przy np. zagrożeniu kamicą pęcherzyka żółciowego czy zaburzeniami lipidowymi musimy dobierać  preparaty, które mają mniejszy wpływ na te zaburzenia albo takie, których nie podajemy doustnie. Ich działanie na metabolizm wątroby jest mniejsze. U pacjentek z uregulowaną cukrzycą można stosować antykoncepcję hormonalną. Przy zatrzymaniu wody lub nadciśnieniu musimy zalecić preparaty, które mają lekkie właściwości moczopędne.

Można zatem powiedzieć, że antykoncepcja pomaga przy pewnych dolegliwościach…

Tak, i jest jednym z czynników stabilizujących sytuację hormonalną w organizmie, co w efekcie służy zdrowiu w sensie długofalowym. Często się mówi o zagrożeniu rakiem piersi w kontekście antykoncepcji hormonalnej. Ale nie mówi się, że zmniejsza ona ryzyko nowotworów jajnika i trzonu macicy, na które to narażone są  szczególnie kobiety otyłe.

Trzy plagi o podłożu hormonalnym trapiące kobiety: trądzik, łysienie typu męskiego i zespół policystycznych jajników. Podobno można je wyleczyć pigułką?

To jeden ze sposobów bezkonfliktowego przeprowadzenia młodych kobiet przez okres, kiedy pojawiają się dolegliwości skórne. Część pacjentek stosuje antykoncepcję nawet wtedy, kiedy jej nie potrzebuje. Bo pigułka powoduje cofnięcie niewygodnych objawów.

Czyli pigułkę można stosować przez całe życie…

Z przerwami na ciążę.

A potem łagodnie przejść na hormonalną terapię zastępczą…

O ile taka będzie potrzebna.

Dodaj komentarz