Wkażdym żywym organizmie zachodzi metabolizm. Jesz pokarmy, w skład którychwchodzą  węglowodany, białka i tłuszcze. Właśnie te składniki służą ci do wytwarzania energii i pewnej ilości ciepła. W procesie tym twoje ciało wykorzystuje tlen, a wydala dwutlenek węgla. Całość owych przemian nazywamy właśnie metabolizmem czy inaczej: przemianą materii.

Nie zawsze taki sam

Na proces metabolizmu składają się dwa rodzaje przemian: katabolizm, czyli rozpad, oraz anabolizm, czyli tworzenie nowych, bardziej złożonych elementów, np. enzymów, hormonów czy ciał odpornościowych. Natężenie obu zjawisk ulega zmianie na przestrzeni lat. Gdy patrzysz na swoje dzieci, widzisz, jak rosną. U nich przeważają procesy anabolizmu, czyli budowy i odbudowy. U osób starszych natomiast nasilają się przemiany kataboliczne, czyli rozpadowe.

Podstawowa przemiana materii (PPM)

Dotyczy każdego człowieka i dla każdego jest inna, gdyż zależy od masy ciała, wieku, wzrostu, płci oraz – w przypadku kobiet – od stanu fizjologicznego, w jakim się znajdują.  Zwiększoną PPM obserwuje się w przypadku niemowląt i młodzieży w okresie intensywnego wzrostu. Wartość ta ulega obniżeniu u osób starszych. Co ciekawe, wartość podstawowej przemiany materii zmienia się także, kiedy nęka cię gorączka – wzrost zapotrzebowania energetycznego wynosi wówczas aż 12% na każdy stopień Celsjusza powyżej 36,6 st. Na PPM duży wpływ ma również równowaga hormonalna twojego organizmu. Podwyższony poziom hormonów, np. tyroksyny (obserwowany przy nadczynności tarczycy) zwiększa przemianę materii, stąd tak częsty spadek masy ciała u osób prawidłowo się odżywiających, a mających taki właśnie problem zdrowotny. Kiedy można mówić o obniżeniu PPM? Gdy stosujesz długotrwałe głodówki lub  restrykcyjne diety. Twój organizm broni się przed utratą masy ciała i nawet jeśli dostarczasz mu niewielu kalorii z pożywieniem – i tak nie schudniesz, ponieważ organizm przestawia się na tzw. tryb oszczędny i jego potrzeby energetyczne się obniżają. Czy warto katować się taką dietą? Z pewnością lepiej zrobisz, zmieniając tryb życia: polub aktywność fizyczną i zastosuj dietę bardziej racjonalną.

• Jak obliczyć PPM? PPM = 1 kcal x 24 godziny x masa ciała w kilogramach

To ma wpływ na podstawową przemianę materii

• Wzrost i masa ciała

• osoby wyższe i o większej masie ciała mają wyższą PPM.

• Wiek

• PPM jest najwyższa w pierwszych 2 latach życia człowieka, kiedy mamy do czyniena z intensywną rozbudową tkanek organizmu;
• co ciekawe w pierwszym półroczu życia niemowlę zwiększa swoją masę dwukrotnie, a do końca 12. miesiąca życia potraja ją;
• po ukończeniu 21 lat PPM ulega obniżeniu o ok.2 % na każde kolejne 10 lat życia.

• Płeć

• wzrost PPM obserwuje się w czasie miesiączki oraz w II połowie ciąży, a także w przypadku kobiet karmiących piersią aż o ok. 25%;
• potrzeby energetyczne kobiet są mniejsze niż w przypadku mężczyzn – wynika to głównie z różnic w składzie ciała (kobiety charakteryzuje większa zawartość tkanki tłuszczowej i mniejsza zawartość mięśni).

• Równowaga hormonalna

• przy niedoczynności tarczycy PPM może obniżyć się aż o jedną trzecią;
• w przypadku nadczynności wzrost PPM może sięgnąć aż 80%;
• zwiększoną PPM obserwuje się także u osób zestresowanych, u których zwiększona jest produkcja hormonu – adrenaliny.

Ponadpodstawowa przemiana materii

Twój organizm potrzebuje energii nie tylko na podstawowe czynności, takie jak oddychanie, pracę serca, krążenie krwi, napięcie mięśni, pracę układu nerwowego, utrzymanie stałej ciepłoty ciała, czy wzrost i odbudowę komórek, lecz także do wykonywania czynności takich jak: sprzątanie, chodzenie czy  codzienna praca zawodowa. W przypadku ponadpodstawowej przemiany materii można także zaobserwować różnice między ludźmi. Prowadząc siędzący tryb życia, z pewnością będziesz miała mniejsze zapotrzebowanie na energię, niż w sytuacji, gdy systematycznie podejmiesz wysiłek.

Czy posiłki zwiększają przemianę materii?

Tak. Spożywanie jedzenia także wpływa na poziom podstawowej przemiany materii. W największym stopniu podnoszą ją produkty białkowe – aż o 25%, następnie tłuszcze o 5–10%, a najmniej węglowodany (cukry) o ok. 6%. Zjawisko to określane jest jako „swoiste dynamiczne działanie pożywienia”.

Całkowita przemiana materii (CPM)

Całkowitą przemianę materii można określić  jako sumę podstawowej przemiany materii, aktywności fizycznej oraz energii potrzebnej na przyswojenie pokarmów. Całodobowe zapotrzebowanie energetyczne oblicza się, stosując tzw. współcznniki aktywności fizycznej.

Przyjmują one następujące wartości:
1,4–1,5 – w przypadku osób o małej aktywności fizycznej;
1,7 – w przypadku osób o umiarkowanej aktywności fizycznej;
2,0 – w przypadku osób o dużej aktywności fizycznej.

• Jak obliczyć CPM? CPM = PPM x współczynnik aktywności fizycznej

Artykuł napisany na podstawie książek: „Otyłość. Zespół metaboliczny” prof. zw. dr hab. med. J. Tatoń; „Podstawy fizjologii żywienia człowieka” J. Keller; „Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka” mgr H. Ciborowska; „Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu” tom 1, pod red. J. Gawęckiego

Dodaj komentarz