Stosowanie środków hormonalnych, które najskuteczniej zabezpieczają przed niepożądaną ciążą, nie stanowi już problemu, bo ryzyko związane z przyjmowaniem estrogenów i progestagenów przez zdrową osobę jest minimalne. Inaczej ma się sprawa z paniami, które cierpią na przewlekłe dolegliwości.

Nadmierna waga nie jest przeciwwskazaniem do rozpoczęcia antykoncepcji hormonalnej, pod warunkiem, że nie towarzyszą jej choroby związane z otyłością. Lista schorzeń wymagających wnikliwej oceny przy doborze metody jest długa. W tym zakresie do najpoważniejszych dolegliwości należą: zaburzenia krzepnięcia krwi, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i zaburzenia lipidowe, jak np. podniesiony poziom cholesterolu albo trójglicerydów we krwi. Ogólnie uważa się, że przy odpowiednio leczonej cukrzycy, zwiększonym poziomie cholesterolu czy nieznacznym nadciśnieniu kobieta może zażywać pigułki, pod warunkiem, że ma mniej niż 35 lat (ze względu na pogarszającą się wraz z wiekiem sprawność naczyń krwionośnych) i nie pali papierosów. Jeśli ktoś waży mniej niż 90 kg, może wybierać między pigułką i plastrem hormonalnym. Powyżej tej wagi skuteczność antykoncepcyjna plastra nie jest już stuprocentowa – wtedy bezpieczniej zażywać pigułki.

Kiedy stosowanie metod hormonalnych stwarza ryzyko dla zdrowia?

U pań z chorobą wieńcową, miażdżycą, niewydolnością serca lub chorobami naczyń mózgowych zażywanie pigułek z estrogenami jest niebezpieczne, bo mogą one przyspieszać patologiczne zmiany w ścianach naczyń. Mogą też np. zaostrzyć przebieg migreny, sprzyjając złej pracy naczyń mózgowych: efektem jest nawet udar. Dlatego w wypadku tych schorzeń zaleca się środki zawierające tylko progestageny (syntetyczne rodzaje progesteronu) – w Polsce dostępne są pigułki (Cerazette, Azalia), wkładka wewnątrzmaciczna, czy zastrzyki Depo-Provera.

Przeciwwskazania do stosowania antykoncepcji hormonalnej: niezdiagnozowane krwawienia z dróg rodnych, ciężkie choroby wątroby,  układu krążenia, choroba wieńcowa, zaburzenia krzepliwości krwi, stany po zapaleniach żył, choroba zakrzepowo-zatorowa w rodzinie.
   
Czy po hormonach się tyje?

Wśród kobiet panuje opinia, że zażywanie środków hormonalnych grozi przytyciem. Nie jest to zgodne z prawdą, ponieważ nie powodują one ani większego apetytu, ani odkładania się dodatkowej tkanki tłuszczowej. Ten mit ma jednak swoje uzasadnienie. Kobiecy hormon estrogen może zatrzymywać wodę w tkankach i w związku tym powodować obrzmienie nóg, dłoni, brzucha czy piersi. Efektem jest nieprzyjemne uczucie spuchnięcia. Czasami pigułkowy estrogen prowadzi do zwiększonej resorpcji wody przez nerki, podwyższenia stężenia sodu w komórkach ciała i zatrzymywania w nich wody. Niby nic poważnego, ale może znacząco utrudnić życie. Niestety, obecny w większości pigułek drugi hormon – syntetyczny progestagen nie potrafi zapobiec temu zjawisku. Jednak wśród progestagenów dodawanych do tabletek antykoncepcyjnych pojawiają się coraz to nowe związki.

Najnowszy hormon to DRSP – drospirenon, podobny w 90 procentach do naturalnego żeńskiego progesteronu. Potrafi on to niekorzystne działanie estrogenów odwrócić, blokując receptory odpowiedzialne za zatrzymywanie wody. W efekcie kobiety rozpoczynające antykoncepcję, która zawiera drospirenon, rzadziej doświadczają objawów ubocznych. Dzięki temu, że zwiększa się wydalanie wody z organizmu, kobiety tracą od 0,5 aż do 7 kg wagi, średnio jednak jest to około 2,2 kg.

Leczą przy okazji

Antykoncepcja hormonalna może pomóc w pozbyciu się niektórych przykrych dolegliwości. Należą do nich:

• Ból miesiączkowy

Zażywając niskodawkową tabletkę z dezogestrelem (np. „Mercilon Novynette”), z lewonorgestrelem (np. Minisiston), czy gestodenem (np. Harmonet, Logest) można pozbyć się bólu podczas menstruacji. Jest on bowiem związany z silnymi skurczami macicy, wywołanymi przez hormony prostaglandyny, a pigułki zmniejszają syntezę tych hormonów.

• Syndrom przedmiesiączkowy (PMS)

Antykoncepcja hormonalna łagodzi jego nieprzyjemne objawy. Ulgę przynosi preparat z drospirenonem. Hormon ten ma także dobry wpływ na nastrój i nadmierny apetyt.

• Obfite krwawienie menstruacyjne

Może doprowadzić do niedoborów żelaza i anemii. Niskodawkowa pigułka z dezogestrelem albo lewonorgestrel (w Lady Insert) znacznie zmniejszają nasilenie krwawienia.

• Nadmierne owłosienie

Za występujące w miejscach typowo męskich włosy (górna warga, broda, klatka piersiowa, brzuch, okolica międzypośladkowa, uda) odpowiadają obecne w organizmie kobiety testosteron i inne androgeny. Ich nadmiar jest również przyczyną trądziku i przetłuszczania się włosów, ponieważ androgeny, powiększając gruczoły łojowe, pobudzają je do wydzielania tłuszczu. Męskie hormony neutralizuje się progestagenami, np. octanem cyproteronu (w pigułce Diane) lub drospirenonem (Yasmin, Yasminelle). Terapia wymaga wytrwałości: trądzik znika po dwóch miesiącach, ale „męskie” owłosienie dopiero po dziewięciu.

Przegląd metod i środków zapobiegających ciąży

• Pigułka dwuskładnikowa

Większość tych środków stosuje się przez 21 dni, po czym następuje 7 dni przerwy. Ostatnio pojawił się preparat Yaz zawierający 28 tabletek, które zażywa się bez żadnych przerw. Pigułki dwuskładnikowe odpowiednie są dla kobiet, które mają dużo samodyscypliny, gdyż tabletki trzeba połykać każdego dnia o tej samej godzinie. Zawierają one dwa syntetyczne hormony płciowe: estrogen i progestagen. Blokują owulację i zagęszczają śluz w szyjce macicy, który staje się nieprzenikliwy dla plemników. Poważną wadą – niestety, rzadko braną pod uwagę – jest zwiększenie ryzyka tworzenia się gruczolaków wątroby. Dlatego panie, które stosują pigułkę, powinny raz w roku zgłaszać się na USG tego narządu. Uwaga: środki z estrogenami zwiększają skłonność do infekcji grzybiczych.

• Plaster Evra

Umieszcza się go na pośladku lub podbrzuszu (można go wtedy ukryć pod kostiumem plażowym i swobodnie korzystać z kąpieli), ewentualnie na górnej części tułowia lub zewnętrznej części ramienia. Po naklejeniu plastra, hormony (estrogen i progestagen – norelgostromin) w sposób ciągły przenikają przez skórę do krwioobiegu. Jest to dobra metoda dla zapominalskich, gdyż plaster nakleja się raz na tydzień. Po trzecim plastrze należy zrobić tygodniową przerwę, w czasie której wystąpi miesiączka. Metoda ta nie obciąża układu pokarmowego, tak jak doustne hormony.

• NuvaRing – pierścień dopochwowy

Zawiera dwa hormony: progestagen etonogestrel i estrogen. Ma ok. 5 cm średnicy i wykonany jest z miękkiego tworzywa sztucznego. Zakłada się go co miesiąc na trzy tygodnie. Po wyjęciu go, w czwartym tygodniu powinno wystąpić krwawienie. Zaletą pierścienia jest regulowanie miesiączek, zmniejszenie ich obfitości i dolegliwości bólowych. NuvaRing, podobnie jak plaster, nie obciąża układu pokarmowego, gdyż hormony wnikają bezpośrednio do krwi. Wady: u niektórych kobiet dłuższe stosowanie pierścienia może doprowadzić do podrażnień, uczucia dyskomfortu lub zwiększonych upławów.

• Pigułki z progestagenem

Cerazette i Azalia nazywane są także minipigułkami, gdyż zawierają tylko jeden hormon – progestagen (dezogestrel). Skuteczne jak pigułki dwuskładnikowe, hamują owulację i zagęszczają śluz szyjkowy. To forma antykoncepcji hormonalnej dla kobiet, które z różnych przyczyn (np. mają ponad 35 lat i palą papierosy, karmią piersią) nie mogą stosować pigułek dwuskładnikowych ani plastrów hormonalnych. W opakowaniu znajduje się 28 tabletek, które przyjmuje się codziennie o tej samej porze bez robienia tygodniowej przerwy. Wada: mogą zdarzyć się nieregularne plamienia i krwawienia.

• Zastrzyk Depo-Provera

Progestagen podawany jest w formie iniekcji domięśniowy co cztery, osiem, dwanaście tygodni lub co trzy miesiące. Zawarty w Depo-Proverze octan medroksyprogesteronu, podobnie jak inne progestageny, blokuje owulację i zagęszcza śluz szyjkowy. W wypadku tego typu antykoncepcji można odczuwać bóle głowy oraz nagłe pogorszenie nastroju. U niektórych pań hormon pobudza apetyt. Po odstawieniu uregulowanie cyklu menstruacyjnego zwykle następuje po kilku miesiącach.

• Wkładka klasyczna – z miedzią

Zakłada się je na kilka lat. Liczba 230 (na opakowaniu) wkładki informuje o trzyletniej trwałości, 375 – o pięcioletniej. Najnowocześniejsza wkładka klasyczna to Gyne-Fix. Wygląda jak nitka, na którą nawleczono kilka miedzianych koralików. Miedź zmniejsza ruchliwość plemników i ogranicza ich zdolność do zapłodnienia.
Ta metoda antykoncepcyjna nadaje się dla kobiet, które urodziły już dzieci i nie planują kolejnych w ciągu najbliższych kilku lat. Wkładki mogą zwiększać obfitość krwawienia i przedłużać czas trwania miesiączek.

• Wkładka z hormonem

Wyposażona jest w mały zbiorniczek, z którego w sposób ciągły uwalnia się działający antykoncepcyjnie progestagen lewonorgestrel. Hormon zagęszcza śluz w szyjce macicy, utrudniając plemnikom wędrówkę w głąb dróg rodnych. Wkładka Mirena zabezpiecza przed ciążą przez 5 lat. Działa leczniczo przy krwotocznych miesiączkach. Wpływa tylko na macicę, zmniejszając obfitość menstruacji, a czasem całkowicie hamuje krwawienia.

• Implant podskórny

Wszczepia się go w miejscowym znieczuleniu pod skórę, po wewnętrznej stronie ramienia, za pomocą specjalnej strzykawki. Implant nieustannie dozuje progestagen etonorgestrel. Działa przez 3 lata, po tym czasie trzeba go wyjąć. Wady: może wywołać zaburzenia cyklu w czasie pierwszego roku stosowania. Wyjęcie implantu wymaga miejscowego znieczulenia...

• Pigułki „dzień po”

To forma antykoncepcji awaryjnej, która ratuje w sytuacji, gdy zastosowana wcześniej metoda zapobiegania ciąży zawiodła lub po prostu jej nie było. W aptekach dostępne są na receptę: Postinor-Duo (dwie tabletki) i Escapelle (jedna). W przypadku pierwszego preparatu należy przyjąć tabletkę od razu po stosunku. Jeśli od współżycia minęła ponad godzina, to po kolejnych 12 godzinach należy zażyć drugą tabletkę. Escapelle to pewnego rodzaju ułatwienie dla kobiety, gdyż wystarczy zażyć tabletkę tylko raz – nie później niż 72 godziny po współżyciu. Jak każdy lek, preparaty te mogą spowodować działania niepożądane: nudności, nadwrażliwość piersi, opóźnienie miesiączki o ponad 7 dni, nieregularne krwawienie lub plamienie.

• Prezerwatywa

Największe bezpieczeństwo dają te wyposażone w środek plemnikobójczy nonoxynol. Warto pamiętać, że prezerwatywa to jedyna ochrona przed zakażeniem chorobami wenerycznymi. Niestety, naukowcy z Institute for Sex, Gender and Reproduction na Indiana University zauważyli, że mężczyźni niechętnie je stosują. W innych krajach europejskich dostępne są także specjalne prezerwatywy dla kobiet, w Polsce niezmiernie trudno je dostać.

• Preparaty plemnikobójcze

Mają postać globulek, zawierają zabójczy dla plemników nonoxynol. Globulka musi być zaaplikowana 10 minut przed stosunkiem (trzeba czekać, aż się rozpuści). Dodatkową zaletą nonoxynolu są jego właściwości nawilżające, co ułatwia współżycie. Ciągłe stosowanie tego środka nie jest jednak zalecane, gdyż może prowadzić do podrażnień i uczuleń delikatnego nabłonka dróg płciowych. Globulki nie chronią przed zakażeniami, a drażniąc nabłonek, mogą nawet ułatwić pojawienie się infekcji.

Dodaj komentarz