O CZYM POWIE CI TWOJA KREW

Pierwsze badanie krwi na poziom lipidów powinno się przeprowadzić w 20. roku życia.

• Jeśli wyniki są prawidłowe, czyli stężenie cholesterolu całkowitego wynosi mniej niż 5 mmol/l, czyli 190 mg/dl, to następne można powtórzyć dopiero za pięć lat.

• Jeśli stężenie będzie wyższe, należy powtórzyć badania poziomu cholesterolu z podziałem na frakcje, czyli tzw. dobry (HDL), zły (LDL) oraz ustalić poziom trójglicerydów i podjąć odpowiednie działania.

• Jeżeli wśród krewnych były przypadki przedwczesnego zawału, czyli u ojca/brata przed 50. rokiem życia, a u matki/siostry przed 65. rokiem życia, to cała bliska rodzina powinna wykonać badania poziomu lipidów i, po otrzymaniu wyników, podjąć odpowiednie kroki.

WARTOŚCIOWY TŁUSZCZ

Do smażenia i na surowo do sałatek można używać oleju rzepakowego, który jest tańszy, a tak samo wartościowy, jak oliwa, ponieważ ma podobną ilość nienasyconych kwasów tłuszczowych. Natomiast oleju sojowego, słonecznikowego czy kukurydzianego używamy najlepiej na surowo, bo podczas ogrzewania powstają z nich szkodliwe substancje.

NIE ZAPOMNIJ O MLEKU

Odgrywa ono istotną rolę w zapobieganiu chorobom serca i układu krążenia. Amerykańskie badania dowiodły, że dieta bogata w warzywa, owoce i chude produkty mleczne obniża nadciśnienie i pozwala zapobiec zawałom serca i udarom niedokrwiennym mózgu. Połączenie w menu owoców, warzyw i mleka obniża też poziom homocysteiny, której zbyt wysoki poziom prowadzi do miażdżycy. Okazuje się, że podwyższenie u otyłych Afroamerykanów spożycia wapnia pochodzącego z mleka skutkowało spadkiem masy ciała, również naukowcy francuscy wykazali, że niskotłuszczowe mleko i jogurt w codziennym menu zmniejszają ryzyko rozwoju zespołu metabolicznego u osób z otyłością brzuszną. Pod tą nazwą kryją się takie schorzenia, jak: nadciśnienie tętnicze, podwyższony poziom cukru, wysoki poziom „złego” cholesterolu i trójglicerydów oraz niski „dobrego” cholesterolu.

O tym, jak dbać o serce, a jednocześnie gubić kilogramy, rozmawiamy z prof. dr hab. med. Janiną Stępińską z Instytutu Kardiologii w Aninie, prezesem elektem Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Jakie są najczęstsze choroby serca?

Na pierwszym miejscu plasuje się nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca i niewydolność serca. Ta ostatnia może być spowodowana wieloma przyczynami, przy czym jej przebieg bywa bardzo ostry. Na dalszym miejscu znajdują się zaburzenia rytmu i wady serca. Każde z tych rozpoznań kryje w sobie groźne i łagodne postaci schorzenia. Do zaburzeń rytmu serca zalicza się np. migotanie przedsionków, chorobę, która niekiedy ma przebieg łagodny, a w starszym wieku migotanie przedsionków nie tylko występuje często, ale stanowi główną przyczynę udarów mózgu.

Czy można określić, ile tych chorób serca wywołuje złe odżywianie i niezdrowy tryb życia?

Trudno to dokładnie zdefiniować, ale na pewno jedno i drugie należy do grupy czynników nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, zawału serca. Wiadomo, że niewłaściwa dieta oraz brak aktywności fizycznej, które prowadzą do otyłości, potęgują wszystkie schorzenia kardiologiczne. Otyłość stała się plagą wśród osób w różnym wieku, także dzieci. Jeśli widzę otyłą kobietę z otyłym mężem, którzy prowadzą tak samo otyłe dziecko, to wiem na pewno, że przyczyną otyłości są złe nawyki żywieniowe. Chyba już pora sobie powiedzieć, że dziecko nie musi zjeść wszystkiego, co mu się podaje, przy czym ważne jest to, co znajduje się na jego talerzu. Z otyłych dzieci wyrastają otyli dorośli, ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami tego zjawiska.

Jakie główne grzechy popełniamy?

Za dużo tłuszczy i białka zwierzęcego, tłustych fast foodów, słodyczy, za mało warzyw i owoców. Większość z nas je zbyt szybko i byle co, czyli korzysta z gotowych zup, sosów, potraw, które wymagają tylko zalania wrzątkiem lub wstawienia do mikrofali, ale nie dostarczają żadnych wartości odżywczych. Jeśli na taki sposób jedzenia nałoży się mała aktywność fizyczna, to skutki są znane. Ogólnopolskie badania wykazały, że na 10 osób niezależnie od płci – 6 ma za duże stężenie złego cholesterolu; 3 osoby – za wysoki poziom trójglicerydów, a takie zmiany w naczyniach krwionośnych prowadzą do dalszych schorzeń, w tym serca.

Jaką dietę poleca pani naszym czytelniczkom?

Śródziemnomorską, która, jak udowodniono na podstawie badań międzynarodowych, stanowi najlepszy sposób ochrony przed schorzeniami serca i układu krążenia. W jej skład wchodzi dużo ryb  morskich, warzyw, owoców oraz ziół, nadających potrawom smak i zapach. Te pokarmy są bogate w błonnik, witaminy, mikro- i makroelementy oraz nienasycone kwasy tłuszczowe. W diecie tego regionu nie używa się wieprzowiny, króluje tam mięso cielęce, kozie, młoda baranina. Większość dostarczanego codziennie tłuszczu pochodzi z oliwy, zawierającej nienasycone kwasy tłuszczowe, a więc korzystnej dla zdrowia.

Dla łatwiejszego zapamiętania zalecenia diety śródziemnomorskiej zostały opracowane w formie piramidy. I tak dziennie zaleca się spożywanie 5 porcji produktów zbożowych, np. razowe pieczywo lub płatki owsiane na śniadanie, kaszę gryczaną lub jęczmienną do obiadu, i 4 porcji warzyw. Zamiast słodyczy na drugie śniadanie czy podwieczorek zjadamy codziennie 3 porcje owoców, np. 3 jabłka. Dwie duże szklanki mleka i kawałek sera zapewnią odpowiednią ilość wapnia i białka. Pozostałą ilość potrzebnego białka dostarczy porcja ryby, drobiu, fasoli lub mięsa. Ponad połowę miejsca na naszym talerzu powinny zajmować warzywa i owoce.
Zachęcam raczej do sięgania po nasze tanie rodzime jabłka, które są bardzo zdrowe, zawierają mało cukru, obniżają poziom cholesterolu niż po słodkie mandarynki, pomarańcze czy winogrona.

A jeśli pragniemy schudnąć?

Te same uwagi dotyczą osób z nadwagą. Ważne jest również, aby ograniczyć ilość kalorii, do np. 1200 dziennie i rozłożyć je na 5 posiłków, nie 2–3, bo kiedy jesteśmy głodni, zjadamy więcej. Przy 5 małych posiłkach faktycznie zjadamy mniej i wtedy inaczej przebiegają procesy metaboliczne.

Najlepszym sposobem walki z otyłością oraz zapobiegania tym problemom jest ruch. Kardiolodzy zalecają, aby ćwiczyć nie 2–3 razy w tygodniu, ale codziennie. I kiedy ogranicza się ilość kalorii w menu, a jednocześnie więcej się spala poprzez aktywność, wtedy można schudnąć. Nie musi to być sport wyczynowy czy też ćwiczenia na kosztownym sprzęcie w superwyposażonych klubach fitness. Wystarczy 45 minut marszu podzielone na dwie części, np. do pracy lub z pracy. Aby spełnił swoją rolę, musi to być marsz energiczny, nie zaś spacer noga za nogą. Wtedy przyspieszy pracę serca.

Czy przy chorobach serca, kiedy pojawiają się kłucia i duszności, można taki marsz uprawiać?

Codzienny ruch jest polecany przy wszystkich chorobach serca, nawet po zawałach – cała rehabilitacja na nim polega. To nie znaczy, że w pierwszej dobie po zawale można się wybrać na długi energiczny spacer, ale stopniowo, powoli należy zwiększać wysiłek fizyczny. Z badań wynika, że regularna aktywność fizyczna jest najlepszym sposobem wspomagania leczenia nadciśnienia tętniczego, często pozwala zmniejszyć dawki leków. Ruch stanowi ważny element przygotowania pacjenta do transplantacji, by utrzymać siłę jego mięśni. Nawet takim bardzo niewydolnym chorym zaleca się wykonywanie określonych ćwiczeń, po to, by z nowym sercem mieli siłę się ruszać.

Czy chodzi o rolę tlenu?

Także, bo serce i wszystkie komórki go potrzebują, ale głównym problemem jest przebieg procesów metabolicznych. Wiadomo, że 80 proc. cholesterolu wytwarza nasza wątroba, pozostała część pochodzi z diety. W trakcie wysiłku fizycznego z dostarczanego w pożywieniu tłuszczu powstaje więcej dobrego cholesterolu, mniej złego. A o to przecież chodzi przy zapobieganiu chorobom serca.

Dodaj komentarz