Rak szyjki macicy jest drugim co do częstości występowania nowotworem złośliwym u kobiet. Szyjka macicy ma kształt stożka i łączy trzon narządu rodnego (macicy)  z pochwą. Do rozwoju raka w obrębie szyjki dochodzi wtedy, gdy uszkodzone komórki nabłonka, wskutek na przykład zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), zaczynają się dzielić i namnażać w sposób niekontrolowany.  Tworzy się guz, który może być łagodny lub złośliwy. Łagodne zmiany zwykle nie rozprzestrzeniają się na sąsiednie tkanki. Złośliwe, czyli raki, mogą naciekać okoliczne narządy i z czasem zaczynają zagrażać życiu.

Rak szyjki macicy rozwija się najczęściej u kobiet pomiędzy 40. a 59. rokiem życia, a więc jeszcze w okresie pełnej aktywności życiowej. Wyleczenie tej choroby zależy od stopnia jej zaawansowania w momencie postawienia diagnozy. Jak w przypadku wszystkich nowotworów, walka z rakiem szyjki macicy jest zarazem wyścigiem z czasem. Im wcześniej rak zostanie wykryty, tym większe są szanse na powrót chorej do zdrowia. Jeżeli leczenie zmian w obrębie szyjki macicy rozpocznie się na etapie przedrakowym, to odsetek wyleczeń wynosi prawie 100 procent. Aby jednak wykryć chorobę w tak wczesnym stadium, kobieta powinna regularnie badać się u ginekologa i zgłaszać się na cytologię.

Badanie ratujące życie

Upowszechnienie badań cytologicznych (testu Pap), pozwoliło bardzo zmniejszyć liczbę zgonów z powodu raka szyjki macicy w innych krajach. Na przykład w USA pomiędzy rokiem 1950 a 1970 liczba ta obniżyła się o 70 procent. Natomiast w Polsce wskaźnik śmiertelności kobiet z powodu raka szyjki macicy wzrósł w stosunku do lat 60. dwukrotnie. Przyczyna - tylko 1/3 Polek zgłasza się na rutynowe cytologiczne badania przesiewowe.  A przecież jest to jedno z prostszych badań, bezbolesne i niekłopotliwe. Można je wykonać w czasie wizyty kontrolnej u ginekologa. Fatyga niewielka, a korzyści ogromne. Dzięki temu badaniu można wykryć nawet niewielkie zmiany w obrębie szyjki macicy i rozpocząć terapię, zanim choroba poczyni spustoszenie w narządzie rodnym. 

Warto wiedzieć, że wczesne zmiany przedrakowe, a nawet już rakowe mogą nie dawać żadnych objawów, nie powodują bólu, a na ich ślad można natrafić tylko dzięki badaniu mikroskopowemu tkanek pobranych w czasie cytologii.

Szczepionka - przełom w profilaktyce

Kilka lat temu stworzono skuteczną szczepionkę chroniącą przed rakiem szyjki macicy. Rok temu przeprowadzono pierwsze eksperymentalne szczepienie, poprzedzone dwuletnim testowaniem nowego leku na 12 tysiącach pań (były wśród nich Polki), w wieku od 16 do 26 lat. Połowa z nich otrzymała nową szczepionkę, a połowa placebo, czyli obojętną substancję, nie mającą znaczenia leczniczego.

Przez czas trwania badania kobiety były regularnie badane. Nad polską częścią tego międzynarodowego programu badawczego czuwał prof. Sławomir Majewski, dermatolog i wenerolog, dyrektor Centrum Diagnostyki i Leczenia Chorób Przenoszonych Drogą Płciową  AM w Warszawie. Podsumowując wyniki tych badań, profesor Majewski powiedział, że szczepionka w 100 procentach zapobiegała nieinwazyjnemu rakowi szyjki macicy. W grupie zaszczepionych kobiet nie zachorowała ani jedna. Natomiast w grupie kontrolnej po podaniu placebo wykryto 21 przypadków stanów przedrakowych. 

Wytropienie winowajcy

Stworzenie szczepionki było możliwe dzięki odkryciu badawczemu naukowców niemieckich z Centrum Badania Raka w Heidelbergu. Już 20 lat temu przedstawili oni tezę, że do rozwoju raka szyjki macicy przyczynia się prawdopodobnie zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV). Kiedy zaczęto analizować przebieg choroby u kobiet, które zmarły z powodu raka szyjki macicy, okazało się, że 99 procent było wcześniej zarażonych wirusem HPV. Wirus ten bytuje w organizmie przez kilka lat i może nie dawać żadnych objawów lub powodować skutki niezbyt groźne. Czasem jednak uruchamia proces nowotworowy w narządzie rodnym kobiet.  Skoro wykryto winowajcę, można było postarać się o skuteczną broń przeciw niemu. Medycyna nie dysponuje lekami zwalczającymi wirusy HPV. Jednak kilka groźnych chorób wywoływanych przez inne wirusy (odra, ospa) pokonano dzięki opracowaniu szczepionki profilaktycznej. Po kilku latach naukowcom w USA udało się stworzyć nową szczepionkę zapobiegającą zakażeniom HPV. Nie było to proste, bo wirus brodawczaka ludzkiego ma wiele odmian. Skupiono się na 4 typach HPV: 16 i 18 (to one wywołują raka) oraz 6 i 11 (te odpowiadają za tworzenie się kłykcin kończystych, brodawek płciowych występujących zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn). Utworzono cząsteczki przypominające wirusa, składające się z białka L1 tych czterech typów wirusa, które wchodzą w skład szczepionki.

Podanie szczepionki kobiecie nie powoduje  zachorowania, natomiast organizm reaguje tak jak w przypadku prawdziwego wirusa. Układ obronny produkuje przeciwciała, które, gdy dojdzie do infekcji HPV, szybko rozpoznają intruza i uniemożliwią mu przedostanie się do komórek. Szczepionka w Europie znana jest pod dwiema nazwami: Gardasil i Silgard. Podaje się ją w trzech dawkach w zastrzykach domięśniowych.  Zaleca się szczepić dzieci w wieku od 9 do 15 lat i młode kobiety w wieku 16 - 26 lat. Szczepionka zapobiega rakowi i zaawansowanym zmianom przedrakowym szyjki macicy, niektórym stanom przedrakowym sromu, a także tworzeniu się brodawek płciowych. W polskich aptekach szczepionka pojawiła się w listopadzie 2006 roku.

Co dalej?

Wprowadzenie szczepionki na polski rynek to dopiero pierwszy krok w kierunku skutecznej profilaktyki raka szyjki macicy i kłykcin kończystych. Kilka towarzystw lekarskich pracuje obecnie nad opracowaniem profilu szczepień, wytypowaniem grup wiekowych, które zostaną objęte tymi szczepieniami w momencie, gdy uda się je wprowadzić do kalendarza szczepień obowiązkowych lub chociażby zalecanych. Na razie szczepionka jest pełnopłatna - jedna dawka kosztuje 500 zł.

Dziewczęta i kobiety, które zostaną zaszczepione przeciwko HPV, nadal powinny zgłaszać się okresowo na cytologię. Wprawdzie wirus brodawczaka ludzkiego odpowiada za większość przypadków raka szyjki macicy, ale istnieją także inne czynniki ryzyka. Należy do nich: wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego,  duża liczba partnerów, palenie papierosów, częste zmiany zapalne w obrębie narządu rodnego. Niemniej po raz pierwszy w historii medycyny zaistniała szansa pokonania jednej z chorób nowotworowych, która była i jest zabójcą wielu kobiet. 

Rak szyjki macicy rozwija się najczęściej u kobiet pomiędzy 40. a 59. rokiem życia, jeszcze w okresie pełnej aktywności życiowej. Wyleczenie zależy od stopnia  zaawansowania w momencie postawienia diagnozy.

Objawy raka szyjki macicy. W bardziej zaawansowanej chorobie mogą wystąpić:

1. Nietypowe krwawienia z pochwy: pomiędzy miesiączkami, po stosunku, prysznicu lub badaniu ginekologicznym, krwawienia miesięczne przedłużające się i bardziej obfite niż normalnie, krwawienia po menopauzie.

2. Obfite upławy z pochwy.

3. Ból w podbrzuszu.

4. Ból podczas stosunku.

Jak odczytywać wyniki badania?

Wyniki cytologii ujęte są w grupy od I do V.

Grupa I - najlepsza - świadczy o idealnym stanie zdrowia.

 Grupa II - może oznaczać stan zapalny komórek lub ich zanik. Kobieta wymaga konsultacji lekarza i odpowiedniego leczenia.

Grupa III - sygnalizuje dysplazję komórek, czyli zmiany, które mogą być wstępem do rozwoju nowotworu. Z takim wynikiem trzeba jak najszybciej udać się do ginekologa i rozpocząć leczenie. Lekarz może zlecić pobranie wycinka tkanek do oceny histopatologicznej.

Grupa IV - to już podejrzenie rozwoju nowotworu. W tej sytuacji pobranie wycinka  do oceny mikroskopowej jest bezwzględnie konieczne, bo trzeba potwierdzić lub wykluczyć raka.

Grupa V - oznacza wykrycie komórek raka szyjki macicy. Kobieta wymaga jak najszybszego rozpoczęcia leczenia szpitalnego.

Dodaj komentarz